Sự phát triển của Marketing và Marketing thời đại AI sẽ ra sao?

Khái niệm Marketing từ 1.0 đến 6.0:

Marketing đã trải qua nhiều giai đoạn tiến hóa, từ tập trung vào sản phẩm đến lấy con người, giá trị xã hội và công nghệ làm trung tâm. Các khái niệm từ Marketing 1.0 đến 4.0 được Philip Kotler, được coi là “cha đẻ của marketing hiện đại”, hệ thống hóa và phát triển trong các cuốn sách như Marketing Management. Các giai đoạn Marketing 5.0 và 6.0 được Kotler cùng các cộng sự mở rộng, phản ánh sự phát triển của công nghệ và xã hội. Dưới đây là khái niệm, đặc điểm và thông tin về cha đẻ của từng giai đoạn:

1. Marketing 1.0: Product-Centric (Lấy sản phẩm làm trung tâm)

   • Thời gia từ Cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, thời kỳ cách mạng công nghiệp phát triển trên thế giới.

   • Khái niệm marketing 1.0 là tập trung vào sản xuất và bán sản phẩm với chi phí thấp, chất lượng ổn định để đáp ứng nhu cầu cơ bản.

   • Đặc điểm của Marketing 1.0:

     • Doanh nghiệp quảng bá tính năng và giá trị vật lý của sản phẩm.

     • Kênh truyền thông: Quảng cáo in ấn, báo chí.

     • Mục tiêu: Tối ưu hóa sản xuất và phân phối.

   • Ford với chiến lược sản xuất hàng loạt ô tô giá rẻ (Model T).

   •  Không có cá nhân cụ thể được ghi nhận khởi xướng Marketing 1.0, nhưng Philip Kotler đã hệ thống hóa khái niệm này trong các phân tích lịch sử marketing, nhấn mạnh vai trò của sản xuất hàng loạt.

2. Marketing 2.0: Consumer-Centric (Lấy khách hàng làm trung tâm)

   • Từ Giữa thế kỷ 20 đến sau Thế chiến II.

   • Khái niệm là dịch chuyển trọng tâm sang nhu cầu và mong muốn của khách hàng, nhấn mạnh sự hài lòng và cá nhân hóa.

   • Doanh nghiệp nghiên cứu thị trường để hiểu hành vi khách hàng.

   • Sử dụng quảng cáo trên TV, radio và khuyến mãi.

   • Mục tiêu: Xây dựng lòng trung thành qua chất lượng dịch vụ.

   • Coca-Cola với các chiến dịch quảng cáo cảm xúc.

   • Philip Kotler được coi là cha để của khái niệm này và định hình khái niệm Marketing 2.0 trong Marketing Management (xuất bản lần đầu năm 1967), nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu thị trường và định hướng khách hàng.

3. Marketing 3.0: Value-Driven (Lấy giá trị làm trung tâm)

   • Từ đầu thế kỷ 21, thời kỳ toàn cầu hóa và internet.

   • Tập trung vào các giá trị xã hội, môi trường và con người, xem khách hàng như những cá nhân có ý thức về đạo đức.

   • Đặc điểm của Marketing 3.0:

     • Tích hợp trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR).

     • Sử dụng mạng xã hội và nội dung số để truyền tải giá trị.

     • Mục tiêu: Tạo tác động tích cực đến cộng đồng.

   • Thương hiệu TOMS với chiến dịch “One for One”.

   • Philip Kotler, cùng với Hermawan Kartajaya và Iwan Setiawan, giới thiệu Marketing 3.0 trong cuốn Marketing 3.0: From Products to Customers to the Human Spirit (2010).

4. Marketing 4.0: Digital and Human-Centric (Kết hợp số hóa và con người)

   • Thời kỳ từ 2010s, thời kỳ bùng nổ công nghệ số.

   • Kết hợp trải nghiệm trực tuyến (online) và ngoại tuyến (offline) để tạo hành trình khách hàng liền mạch, nhấn mạnh tương tác cá nhân hóa.

   • Đặc điểm:

     • Sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và phân tích để cá nhân hóa.

     • Tích hợp omnichannel: website, ứng dụng, cửa hàng vật lý.

     • Mục tiêu: Tăng cường tương tác và lòng trung thành.

   • Nike với ứng dụng Nike+ và trải nghiệm tại cửa hàng.

   • Philip Kotler, Hermawan Kartajaya, và Iwan Setiawan phát triển khái niệm trong cuốn Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital (2016).

5. Marketing 5.0: Technology for Humanity (Công nghệ vì con người)

   • Từ những năm 2020s, thời kỳ công nghệ AI, IoT và blockchain.

   • Sử dụng công nghệ tiên tiến (AI, IoT, AR/VR) để nâng cao trải nghiệm khách hàng, đồng thời giữ giá trị nhân văn và bền vững.

   • Đặc điểm của Marketing 5.0:

     • Tích hợp AI để dự đoán hành vi khách hàng.

     • Sử dụng thực tế tăng cường (AR) và metaverse cho trải nghiệm phygital.

     • Mục tiêu: Tối ưu hóa hiệu quả và tạo giá trị xã hội.

   • Amazon với cửa hàng Amazon Go sử dụng AI và cảm biến.

   • Philip Kotler, Hermawan Kartajaya, và Iwan Setiawan giới thiệu trong cuốn Marketing 5.0: Technology for Humanity (2021).

6. Marketing 6.0: Regenerative and Inclusive (Tái tạo và toàn diện)

   • Dự kiến từ 2025 trở đi, thời kỳ hậu đại dịch và biến đổi khí hậu.

   • Tập trung vào tái tạo hệ sinh thái, thúc đẩy sự toàn diện (inclusivity) và công bằng xã hội, sử dụng công nghệ để giải quyết các thách thức toàn cầu.

   • Đặc điểm của Marketing 6.0:

     • Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn (circular economy).

     • Tích hợp AI và blockchain để minh bạch chuỗi cung ứng.

     • Mục tiêu: Tạo tác động tích cực lâu dài cho môi trường và xã hội.

   • Patagonia với chiến lược tái chế và bảo vệ môi trường.

   • Philip Kotler và các cộng sự (dự kiến được hệ thống hóa trong các ấn phẩm tương lai). Khái niệm Marketing 6.0 hiện được thảo luận trong các hội thảo và bài viết của Kotler, tập trung vào tái tạo và công bằng.

Marketing Thời Đại Số và Thời Đại AI: Sự Khác Biệt

1. Marketing Thời Đại Số (Digital Marketing)

   • Marketing sử dụng các nền tảng số (website, mạng xã hội, email, SEO) để tiếp cận khách hàng, bắt đầu từ cuối thế kỷ 20 và phát triển mạnh trong Marketing 4.0.

   • Đặc điểm của thời đại này:

     • Tập trung vào cá nhân hóa qua dữ liệu (ví dụ: quảng cáo Google Ads).

     • Sử dụng kênh số như Instagram, TikTok, email marketing.

     • Tương tác hai chiều qua bình luận, tin nhắn.

   • Chiến dịch quảng cáo trên Instagram của Fashion Nova.

   • Công nghệ chủ đạo: Dữ liệu lớn, phân tích hành vi, quảng cáo programmatic.

   • Hạn chế là phụ thuộc vào nền tảng bên thứ ba, cạnh tranh cao, dễ gây mệt mỏi cho khách hàng (ad fatigue).

2. Marketing Thời Đại AI (AI-Driven Marketing)

   • Marketing sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (machine learning), và tự động hóa để dự đoán, cá nhân hóa và tối ưu hóa chiến dịch, nổi bật trong Marketing 5.0 và 6.0.

   • Đặc điểm của AI Marketing:

     • AI dự đoán hành vi khách hàng với độ chính xác cao (ví dụ: thuật toán Netflix).

     • Tự động hóa nội dung (ví dụ: ChatGPT tạo bài đăng, Midjourney tạo hình ảnh).

     • Tích hợp AR/VR và metaverse cho trải nghiệm nhập vai.

   • Sephora sử dụng AR để khách hàng thử mỹ phẩm qua ứng dụng.

   • Công nghệ chủ đạo: AI, IoT, blockchain, thực tế tăng cường, phân tích dự đoán (predictive analytics).

   • Ưu điểm: Hiệu quả cao, cá nhân hóa sâu, giảm chi phí vận hành.

   • Hạn chế: Yêu cầu đầu tư công nghệ lớn, vấn đề về quyền riêng tư dữ liệu.

Những sự khác biệt chính là gì?

• Mức độ tự động hóa: Marketing số dựa vào dữ liệu và công cụ phân tích, trong khi AI tự động hóa toàn bộ quy trình (tạo nội dung, phân tích, tối ưu hóa).

• Trải nghiệm khách hàng: Marketing số tập trung vào kênh số, AI tạo trải nghiệm nhập vai (phygital, metaverse).

• Tốc độ và chính xác: AI xử lý dữ liệu nhanh hơn, dự đoán chính xác hơn so với công cụ số truyền thống.

• Giá trị: Marketing số nhấn mạnh tương tác, AI tích hợp giá trị nhân văn và bền vững (Marketing 5.0, 6.0).

Kỹ năng cần thiết cho Marketing Thời Đại Số và AI

1. Kỹ năng Marketing Thời Đại Số

   • Phân tích dữ liệu (Data Analysis): Sử dụng Google Analytics, Tableau để phân tích hành vi khách hàng.

   • SEO/SEM: Tối ưu hóa công cụ tìm kiếm và quảng cáo trả phí.

   • Tiếp thị nội dung (Content Marketing): Viết bài blog, tạo video ngắn cho TikTok, Instagram.

   • Quản lý mạng xã hội (Social Media Management): Lên lịch bài đăng, tương tác với người theo dõi.

   • Quảng cáo số (Digital Advertising): Thiết lập chiến dịch trên Google Ads, Meta Ads.

   • Kỹ năng sáng tạo: Sử dụng Canva, Adobe Express để thiết kế nội dung trực quan.

2. Kỹ năng Marketing Thời Đại AI

   • Hiểu biết về AI (AI Literacy): Sử dụng công cụ như ChatGPT, Midjourney, hoặc Runway để tạo nội dung.

   • Phân tích dự đoán (Predictive Analytics): Sử dụng AI để dự đoán xu hướng tiêu dùng.

   • Tự động hóa marketing (Marketing Automation): Quản lý công cụ như HubSpot, Marketo với tích hợp AI.

   • Công nghệ AR/VR: Thiết kế trải nghiệm nhập vai trên metaverse hoặc ứng dụng AR.

   • Quản lý dữ liệu lớn (Big Data Management): Làm việc với nền tảng như Snowflake, AWS để xử lý dữ liệu khách hàng.

   • Kỹ năng đạo đức (Ethical Marketing): Đảm bảo quyền riêng tư dữ liệu và tính minh bạch khi sử dụng AI.

   • Kỹ năng liên ngành: Kết hợp marketing với công nghệ (coding cơ bản, blockchain) để tối ưu hóa chiến lược.

Sự khác biệt về kỹ năng

• Marketing số yêu cầu kỹ năng sáng tạo và phân tích cơ bản, trong khi AI đòi hỏi hiểu biết công nghệ sâu hơn (AI, AR/VR, blockchain).

• Marketing AI cần tư duy đạo đức để xử lý vấn đề quyền riêng tư, điều ít được chú trọng trong marketing số truyền thống.

• Kỹ năng liên ngành (kết hợp marketing và công nghệ) trở nên quan trọng hơn trong thời đại AI.

Xu hướng Marketing và Hành vi tiêu dùng trong 10 năm tới (2025-2035)

Xu hướng Marketing

1. Metaverse và Phygital Marketing

   • Metaverse sẽ trở thành nền tảng chính cho các chiến dịch nhập vai, kết hợp trải nghiệm thực và ảo (phygital). Ví dụ, Nike đã ra mắt cửa hàng ảo trên Roblox. Tuy nhiên khái niệm này còn nhiều tranh cải

   • Dự báo: Theo McKinsey, thị trường metaverse sẽ đạt 5 nghìn tỷ USD vào 2030.

2. AI Hyper-Personalization

   • AI sẽ cá nhân hóa nội dung theo thời gian thực dựa trên cảm xúc, vị trí và lịch sử tương tác. Ví dụ, Spotify sử dụng AI để đề xuất nhạc cá nhân hóa.

   • Dự báo: 80% chiến dịch marketing sẽ sử dụng AI dự đoán vào 2030 (Gartner).

3. Kinh tế tuần hoàn và Marketing bền vững

   • Doanh nghiệp sẽ áp dụng mô hình tái chế và tái sử dụng, tích hợp vào chiến lược Marketing 6.0. Ví dụ, Adidas với giày tái chế Futurecraft Loop.

   • Dự báo: 90% người tiêu dùng sẽ ưu tiên thương hiệu bền vững (Nielsen, 2025).

4. Blockchain và Minh bạch

   • Blockchain sẽ được dùng để minh bạch chuỗi cung ứng và quảng cáo (ví dụ: xác minh nguồn gốc sản phẩm).

   • Dự báo: Blockchain trong quảng cáo sẽ đạt 19 tỷ USD vào 2030 (Statista).

5. Video ngắn và Livestream

   • Nội dung video ngắn (TikTok, Instagram Reels) và livestream sẽ thống trị, tích hợp AI để tối ưu hóa tương tác.

   • Dự báo: 70% nội dung marketing sẽ là video vào 2028 (HubSpot).

6. Voice and Visual Search

   • Tìm kiếm bằng giọng nói (voice search) và hình ảnh (visual search) sẽ tăng, yêu cầu tối ưu hóa nội dung cho trợ lý AI như Alexa, Google Lens.

   • Dự báo: 50% tìm kiếm sẽ không dùng văn bản vào 2030 (ComScore).

Hành vi tiêu dùng thay đổi

1. Ưu tiên trải nghiệm hơn sở hữu

   • Người tiêu dùng, đặc biệt Gen Z và Alpha, sẽ chi tiêu cho trải nghiệm (du lịch, sự kiện ảo) hơn sản phẩm vật lý. Ví dụ, sự bùng nổ của Airbnb Experiences.

2. Tập trung vào bền vững và đạo đức

   • Người tiêu dùng sẽ yêu cầu thương hiệu minh bạch về môi trường và công bằng xã hội. 73,5% người Việt sẵn sàng trả nhiều hơn cho sản phẩm xanh (Savills, 2023).

3. Tăng tương tác số và phygital

   • Người tiêu dùng mong đợi hành trình liền mạch giữa trực tuyến (ứng dụng, metaverse) và ngoại tuyến (cửa hàng, sự kiện). Ví dụ, Gucci cho phép thử đồ qua AR.

4. Tìm kiếm tính cá nhân hóa

   • Khách hàng mong đợi sản phẩm và dịch vụ được thiết kế riêng, dựa trên sở thích và giá trị cá nhân.

5. Ảnh hưởng của Gen Z và Alpha

   • Gen Z (1997-2012) và Gen Alpha (2013-2025) sẽ thống trị thị trường, ưu tiên thương hiệu xác thực, sáng tạo và có lập trường xã hội rõ ràng.

6. Tiêu dùng dựa trên cộng đồng

   • Người tiêu dùng sẽ tham gia các cộng đồng trực tuyến (Discord, Reddit) để chia sẻ và ra quyết định mua sắm, giảm phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống.

Dự báo 10 năm tới Marketing sẽ ra sao?

• 2025-2030: AI và metaverse thống trị, tập trung vào cá nhân hóa và bền vững. Người tiêu dùng ưu tiên trải nghiệm phygital và thương hiệu minh bạch.

• 2030-2035: Marketing 6.0 phát triển mạnh, với kinh tế tuần hoàn và công nghệ blockchain định hình chiến lược. Người tiêu dùng sẽ yêu cầu thương hiệu giải quyết các vấn đề toàn cầu (biến đổi khí hậu, bất bình đẳng).

Sự tiến hóa từ Marketing 1.0 đến 6.0, được định hình bởi Philip Kotler cùng các cộng sự như Hermawan Kartajaya và Iwan Setiawan, phản ánh sự chuyển đổi từ sản phẩm sang con người, giá trị và tái tạo xã hội. Marketing thời đại số tập trung vào kênh số và tương tác, trong khi thời đại AI sử dụng công nghệ tiên tiến để cá nhân hóa và giải quyết thách thức toàn cầu.