Nợ công của Mỹ và nếu Mỹ vỡ nợ thế giới sẽ ra sao!

Lịch sử và quá trình tăng trưởng nợ công của Mỹ: Nợ công của Hoa Kỳ đã tăng trưởng đáng kể qua các thập kỷ, phản ánh các chính sách tài khóa, khủng hoảng kinh tế, và các sự kiện lớn. Dưới đây là tóm tắt lịch sử tăng trưởng nợ công:

1. Giai đoạn đầu (1790–1900):
   • Nợ công bắt đầu từ thời lập quốc, chủ yếu để tài trợ chiến tranh giành độc lập và chiến tranh năm 1812. Năm 1835, Mỹ từng gần như không có nợ công dưới thời Tổng thống Andrew Jackson.
   • Cuối thế kỷ 19, nợ công tăng do Nội chiến Mỹ (1861–1865), đạt khoảng 2,7 tỷ USD vào năm 1865.
2. Thế kỷ 20:
   • Chiến tranh thế giới và Đại suy thoái: Nợ công tăng mạnh trong Thế chiến I (đạt 25,5 tỷ USD vào năm 1919) và Thế chiến II (đạt 260 tỷ USD, tương đương 120% GDP vào năm 1945). Trong Đại suy thoái (1929–1939), các chương trình kích thích kinh tế của Tổng thống Roosevelt cũng làm tăng nợ.
   • Sau Thế chiến II: Nợ công giảm tương đối so với GDP nhờ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ trong những năm 1950–1960, mặc dù các con số tuyệt đối vẫn tăng.
3. Cuối thế kỷ 20 đến đầu thế kỷ 21:
   • Những năm 1980–1990: Dưới thời Tổng thống Reagan và Bush, nợ công tăng mạnh do cắt giảm thuế, chi tiêu quân sự, và suy thoái kinh tế, đạt 5,7 nghìn tỷ USD vào năm 1995.
   • Những năm 2000:
     • Sau vụ tấn công 11/9/2001, chi tiêu cho các cuộc chiến ở Afghanistan và Iraq cùng với cắt giảm thuế dưới thời Tổng thống George W. Bush làm nợ công tăng lên 9 nghìn tỷ USD vào năm 2008.
     • Khủng hoảng tài chính 2008 dẫn đến các gói cứu trợ ngân hàng và kích thích kinh tế, đẩy nợ công lên 11,9 nghìn tỷ USD vào năm 2010.
   • Những năm 2010–2020:
     • Dưới thời Tổng thống Obama, nợ công tiếp tục tăng do các chương trình phục hồi kinh tế và chi tiêu xã hội, đạt 19,9 nghìn tỷ USD vào năm 2016.
     • Thời Tổng thống Trump, cắt giảm thuế năm 2017 và chi tiêu chính phủ tăng khiến nợ công vượt 27 nghìn tỷ USD vào năm 2020.
     • Đại dịch COVID-19 (2020–2021) dẫn đến các gói kích thích kinh tế khổng lồ, đẩy nợ công lên 31,4 nghìn tỷ USD vào năm 2023.
4. Hiện tại (2025):
   • Nợ công Mỹ hiện ước tính khoảng 33–34 nghìn tỷ USD, tương đương hơn 120% GDP. Lãi suất hàng năm phải trả cho nợ công đã vượt 1 nghìn tỷ USD và dự kiến đạt 3 nghìn tỷ USD vào năm 2030.
   • Nợ công tăng nhanh do thâm hụt ngân sách liên tục (chi tiêu vượt thu nhập), lạm phát, và lãi suất tăng.

Nếu Mỹ vỡ nợ, chuyện gì sẽ xảy ra với hế giới?

Vỡ nợ (default) xảy ra khi Mỹ không thể thanh toán các khoản nợ đến hạn, thường do không nâng được trần nợ công (debt ceiling) – giới hạn pháp lý về số nợ chính phủ có thể vay. Mỹ chưa từng vỡ nợ trong lịch sử, nhưng các kịch bản tiềm năng đã được phân tích:

1. Hậu quả trong nước:
   • Khủng hoảng tài chính: Thị trường chứng khoán có thể sụp đổ, xóa sổ hàng nghìn tỷ USD tài sản hộ gia đình. Moody’s Analytics dự đoán thị trường chứng khoán có thể mất 1/5 giá trị trong trường hợp vỡ nợ ngắn hạn và gần 50% nếu kéo dài.
   • Suy thoái kinh tế: Vỡ nợ có thể gây mất 1,5–7,8 triệu việc làm, tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 3,4% lên 8%, và GDP giảm mạnh (6,1% trong kịch bản xấu nhất).
   • Tăng lãi suất: Uy tín tín dụng của Mỹ bị hủy hoại, dẫn đến chi phí vay tăng cao, ảnh hưởng đến người tiêu dùng (lãi suất thẻ tín dụng, thế chấp tăng).
   • Gián đoạn thanh toán: Chính phủ có thể không trả được lương cho quân nhân, trợ cấp an sinh xã hội, hoặc các dịch vụ công, gây hỗn loạn xã hội.
2. Tác động chính trị:
   • Vỡ nợ có thể làm suy yếu vị thế lãnh đạo kinh tế toàn cầu của Mỹ, làm mất niềm tin vào hệ thống tài chính Mỹ.
   • Các tranh cãi chính trị nội bộ (giữa đảng Dân chủ và Cộng hòa) sẽ càng gay gắt, làm suy giảm khả năng quản lý khủng hoảng.

Tác động lên thế giới nếu Mỹ vỡ nợ: Do Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới và đồng USD chiếm hơn 50% dự trữ ngoại hối toàn cầu, vỡ nợ sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng trên toàn cầu:

1. Hệ thống tài chính toàn cầu rung chuyển:
   • Thị trường trái phiếu sụp đổ: Trái phiếu kho bạc Mỹ, được coi là tài sản an toàn nhất, sẽ mất giá nghiêm trọng, gây thiệt hại cho các nhà đầu tư, ngân hàng, và quỹ hưu trí toàn cầu.
   • Đồng USD mất giá: Giá trị USD giảm đột ngột sẽ làm tăng chi phí trả nợ cho các quốc gia có nợ bằng USD, đẩy nhiều nước đang phát triển vào khủng hoảng nợ.
   • Hiệu ứng domino: Các thị trường tài chính toàn cầu có thể đóng băng, tương tự khủng hoảng 2008, gây bất ổn cho các ngân hàng và tổ chức tài chính.
2. Suy thoái kinh tế toàn cầu:
   • Nếu Mỹ rơi vào suy thoái, nhu cầu nhập khẩu của Mỹ giảm sẽ ảnh hưởng đến các quốc gia xuất khẩu lớn như Trung Quốc, EU, và Việt Nam.
   • IMF dự đoán tăng trưởng toàn cầu có thể giảm từ 2,8% (2023) xuống còn 1% nếu Mỹ vỡ nợ gây hỗn loạn tài chính.
   • Các quốc gia nghèo và đang phát triển, vốn phụ thuộc vào viện trợ và vay nợ, sẽ đối mặt với nguy cơ vỡ nợ dây chuyền.
3. Tác động đến Việt Nam:
   • Xuất khẩu giảm: Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam (chiếm khoảng 20–25% tổng kim ngạch xuất khẩu). Nếu Mỹ suy thoái, nhu cầu hàng hóa Việt Nam (dệt may, điện tử, nông sản) sẽ giảm mạnh.
   • Đồng USD mất giá: Các tài sản định giá bằng USD (như trái phiếu Mỹ mà Việt Nam nắm giữ) sẽ mất giá, gây thiệt hại tài chính.
   • Khủng hoảng niềm tin: Việt Nam có thể đối mặt với rút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) nếu thị trường tài chính toàn cầu bất ổn, làm suy yếu tăng trưởng kinh tế.
4. Tác động địa chính trị:
   • Vỡ nợ có thể làm suy yếu vị thế của USD như đồng tiền dự trữ toàn cầu, thúc đẩy các quốc gia như Trung Quốc đẩy mạnh sử dụng nhân dân tệ trong thương mại quốc tế.
   • Các chủ nợ lớn của Mỹ (Nhật Bản 18%, Trung Quốc 15%, Anh 6%) có thể gây áp lực chính trị, làm giảm quyền tự chủ của Mỹ trong các vấn đề quốc tế.

Kịch bản thực tế và giải pháp nếu vỡ nợ

• Khả năng vỡ nợ thấp: Trong lịch sử, Quốc hội Mỹ luôn nâng trần nợ vào phút chót (78 lần kể từ 1960). Các cảnh báo vỡ nợ thường là công cụ chính trị để gây áp lực trong đàm phán ngân sách.
• Giải pháp ngắn hạn: Mỹ có thể tạm thời đình chỉ trần nợ hoặc sử dụng các biện pháp đặc biệt (như hoãn thanh toán, chuyển hướng ngân sách) để tránh vỡ nợ.
• Giải pháp dài hạn: Giảm thâm hụt ngân sách bằng cách tăng thuế, cắt giảm chi tiêu, hoặc cải cách an sinh xã hội, nhưng đây là vấn đề gây tranh cãi lớn giữa hai đảng.

—————————————————

Nợ công Mỹ đã tăng trưởng liên tục qua các cuộc chiến tranh, khủng hoảng kinh tế, và các chương trình kích thích, hiện ở mức kỷ lục hơn 33 nghìn tỷ USD. Nếu Mỹ vỡ nợ – dù khó xảy ra – sẽ gây ra suy thoái kinh tế nghiêm trọng trong nước, làm rung chuyển hệ thống tài chính toàn cầu, và đẩy nhiều quốc gia vào khủng hoảng nợ.

Đối với Việt Nam, tác động sẽ đến từ giảm xuất khẩu, mất giá tài sản, và bất ổn tài chính. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy Mỹ thường đạt thỏa thuận vào phút cuối để tránh thảm họa, dù áp lực chính trị và kinh tế ngày càng gia tăng.