Bạn có nhận thấy dạo gần đây, những khu chợ dân sinh gần nhà không còn cảnh chen chúc, tấp nập như xưa? Ngược lại, các cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini lại đang mọc lên ở khắp các ngõ ngách với lượng khách ra vào ổn định. Đây không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên hay nhất thời.
Sự dịch chuyển của thị trường bán lẻ Việt Nam trong giai đoạn 2025 – 2026 không chỉ đến từ nhu cầu mua sắm thay đổi của người dân, mà còn xuất phát từ những biến động cốt lõi trong chính sách quản lý vĩ mô. Khi “luật chơi” thay đổi theo hướng minh bạch hoá, những mô hình kinh doanh cũ kỹ buộc phải lùi bước. Bài viết này sẽ phân tích sâu bức tranh toàn cảnh để bạn hiểu rõ túi tiền của mình và nền kinh tế đang vận động ra sao.
Toàn cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam hiện nay
Thị trường bán lẻ Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình thương mại phi chính thức (như chợ truyền thống, tiệm tạp hóa nhỏ lẻ) sang mô hình thương mại hiện đại (Modern Trade). Động lực chính của xu hướng này là sự quyết liệt của Chính phủ trong việc minh bạch hóa nguồn thu thuế và sự thay đổi trong tư duy tiêu dùng của thế hệ mới.
Năm 2025, chúng ta đã chứng kiến sức mua chung còn khá yếu do thu nhập của người lao động chưa cải thiện kịp so với đà tăng giá của hàng hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, sự phân hóa lại diễn ra rất rõ rệt. Trong khi các tiểu thương tại chợ than trời vì ế ẩm, thì các “ông lớn” trong ngành bán lẻ hiện đại lại âm thầm mở rộng thị phần.
Báo cáo chiến lược mới nhất cho thấy, thị trường bán lẻ đang dần loại bỏ những yếu tố thiếu bền vững. Trước đây, nhiều cửa hàng nhỏ lẻ sống khỏe nhờ lợi thế giá rẻ, nhưng lợi thế này phần lớn đến từ việc… không đóng thuế đầy đủ hoặc nhập hàng không rõ nguồn gốc. Khi các lỗ hổng này bị bịt lại, cán cân thị trường lập tức nghiêng về phía các doanh nghiệp làm ăn bài bản.
Siết chặt thuế: Cú hích thay đổi cuộc chơi bán lẻ
Nhiều người lầm tưởng rằng sự suy thoái của chợ truyền thống chỉ do thói quen mua sắm, nhưng thực tế, chính sách thuế mới là “bàn tay vô hình” đang sắp xếp lại trật tự của thị trường bán lẻ.
Từ năm 2025, việc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đã trở thành yêu cầu bắt buộc và được triển khai gắt gao. Điều này đánh thẳng vào “tử huyệt” của nền kinh tế chưa được quan sát. Trước đây, một cửa hàng tạp hóa hay sạp hàng ở chợ có thể kê khai doanh thu thấp hơn thực tế để né thuế, nhờ đó họ bán giá rẻ hơn siêu thị. Nhưng nay, với công nghệ quản lý mới, mọi giao dịch đều được ghi nhận theo thời gian thực.
Bên cạnh đó, việc thay đổi mức doanh thu chịu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế khoán đối với hộ kinh doanh cũng làm tăng chi phí vận hành của các cửa hàng nhỏ. Khi không còn “trốn” được chi phí này, biên lợi nhuận của họ bị bào mòn nghiêm trọng.
Hệ quả tất yếu là giá bán tại các kênh truyền thống buộc phải tăng lên để bù đắp chi phí. Khi giá một bó rau hay vỉ thuốc tại chợ tiệm cận, thậm chí ngang bằng với giá trong siêu thị hay nhà thuốc chuỗi, lợi thế cạnh tranh duy nhất của họ đã biến mất. Người tiêu dùng thông minh trong thị trường bán lẻ hiện đại chắc chắn sẽ chọn nơi có máy lạnh, dịch vụ tốt và nguồn gốc hàng hóa rõ ràng thay vì chịu cảnh nóng bức, chật chội.
Đây chính là cơ hội vàng để các doanh nghiệp niêm yết và các chuỗi bán lẻ chuyên nghiệp chiếm lĩnh thị phần. Sự thanh lọc này tuy đau đớn trong ngắn hạn nhưng sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh hơn cho toàn bộ thị trường bán lẻ về dài hạn.
Hành vi tiêu dùng định hình lại thị trường
Không chỉ chịu áp lực từ chính sách, thị trường bán lẻ còn đang bị lái theo hướng mới bởi chính những người cầm ví tiền. Thế hệ Gen Z và sắp tới là Gen Alpha đang dần chiếm tỷ trọng lớn trong lực lượng lao động và tiêu dùng.
Tư duy của nhóm khách hàng này rất khác biệt. Họ không còn quá đặt nặng vấn đề “giá rẻ bất chấp” như thế hệ trước. Thay vào đó, họ ưu tiên sự an toàn, trải nghiệm và tính tiện lợi. Một khảo sát gần đây cho thấy người tiêu dùng sẵn sàng trả cao hơn một chút để đổi lấy sự an tâm về vệ sinh thực phẩm và nguồn gốc xuất xứ – điều mà chợ truyền thống rất khó cam kết.
Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức, người dân có xu hướng thắt chặt hầu bao với những món đồ xa xỉ, nhưng lại rất hào phóng với nhóm hàng thiết yếu. Tuy nhiên, “thiết yếu” ở đây đã được định nghĩa lại. Đó phải là những sản phẩm thiết yếu có thương hiệu, đạt chuẩn chất lượng.
Ví dụ điển hình là sự lên ngôi của các chuỗi dược phẩm hay thực phẩm sạch. Người dân có thể bớt mua quần áo mới, nhưng họ sẽ không tiếc tiền mua thuốc tốt cho gia đình tại các chuỗi nhà thuốc uy tín. Xu hướng này buộc các doanh nghiệp tham gia thị trường bán lẻ phải tái cấu trúc danh mục sản phẩm, tập trung vào giá trị cốt lõi thay vì chạy đua khuyến mãi ảo.
Dự báo tương lai: Cơ hội nào cho nhà đầu tư?
Nhìn về năm 2026, thị trường bán lẻ Việt Nam được dự báo sẽ là sân chơi riêng của những “tay to” có tiềm lực tài chính và hệ thống quản trị hiện đại.
Các chuỗi cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini sẽ tiếp tục len lỏi sâu vào các khu dân cư, thay thế dần vai trò của chợ cóc. Những doanh nghiệp đã chuẩn bị kỹ lưỡng về nền tảng công nghệ, logistic và tuân thủ pháp luật thuế sẽ hưởng lợi lớn nhất từ sự dịch chuyển này.
Đối với các nhà đầu tư chứng khoán, đây là tín hiệu tích cực để quan sát nhóm cổ phiếu ngành bán lẻ. Khi các đối thủ nhỏ lẻ rơi rụng, thị phần sẽ tự động chảy về túi các doanh nghiệp đầu ngành như Thế Giới Di Động (MWG), Masan (MSN) hay các chuỗi bán lẻ dược phẩm. Sự phục hồi của thị trường bán lẻ không còn dựa trên sự bùng nổ ồ ạt, mà dựa trên sự tăng trưởng bền vững và chiếm lĩnh thị phần thực chất.
Tuy nhiên, đối với các hộ kinh doanh cá thể, tương lai không hẳn là ngõ cụt nếu họ chịu thay đổi. Chuyển đổi số, minh bạch tài chính hoặc tham gia vào các mô hình nhượng quyền thương mại là những lối thoát duy nhất để tồn tại trong thị trường bán lẻ đầy khốc liệt sắp tới.
Kết luận
Sự thay đổi của thị trường bán lẻ giai đoạn 2025-2026 là một tiến trình tất yếu của sự phát triển. Chính sách thuế siết chặt hay sự thay đổi hành vi người dùng thực chất là những bộ lọc để giữ lại những giá trị kinh doanh tử tế và bài bản.
Nhìn chung, sự minh bạch là chìa khóa để tồn tại. Cho dù bạn là người tiêu dùng, chủ hộ kinh doanh hay nhà đầu tư, việc hiểu rõ quy luật vận động này của thị trường bán lẻ sẽ giúp bạn đưa ra những quyết định tài chính khôn ngoan hơn.
Xem thêm Tổng hợp 12 chính sách 2026 nổi bật người dân cần biết!
