Khi “chiến thần” livestream “sai một ly” và câu chuyện đi một thương hiệu

Ở thời đại mà “livestream còn hot hơn thời sự 19h”, thì chiến thần livestream không còn là danh hiệu, mà là… nghề! Ừ thì, ngày xưa muốn bán được hàng phải thuê mặt bằng, quảng cáo báo giấy, chạy TVC truyền hình. Còn giờ? Bật điện thoại, make-up kỹ càng, set đèn ảo diệu là “phím lên đơn” ầm ầm.
Nhưng cũng từ đó, mới có chuyện… “chiến thần sai một ly, đi nguyên một thương hiệu!”

1. Chiến thần livestream là ai?

“Chiến thần livestream” là cái danh mà cộng đồng mạng phong cho những cao thủ bán hàng qua video trực tiếp, từ mĩ phẩm, quần áo, thực phẩm chức năng cho đến… quần chip, chổi lông gà.
Đây là những người:

• Nói không ngừng nghỉ 3-4 tiếng đồng hồ,
• Lên đơn vài trăm, vài ngàn cái như cơm bữa,
• Giao lưu khán giả như đang đi hội chợ Tết,
• Và đặc biệt là… chốt đơn thần tốc như ninja.

Nói tới “chiến thần” livestream, bà con cứ hình dung đó là những “siêu nhân” trên mạng xã hội, tay cầm micro, miệng tuôn lời như suối, mắt lướt bình luận nhanh hơn cả máy quét mã vạch ở siêu thị. Họ là những KOL (Key Opinion Leader – người có sức ảnh hưởng) hay KOC (Key Opinion Consumer – người tiêu dùng chủ chốt), có khi là hot TikToker, YouTuber, hay cả nghệ sĩ nổi tiếng, chỉ cần mở livestream là hàng chục ngàn, thậm chí hàng triệu người xem, chốt đơn mỏi tay. Ở Việt Nam, nhắc tới “chiến thần” là nhắc tới những cái tên như Võ Hà Linh, Hằng Du Mục, hay Phạm Thoại – những người có thể bán từ chai dầu gội 18 ngàn tới sầu riêng cả trăm ký chỉ trong vài phút.

Nhưng mà, danh xưng “chiến thần” không phải tự nhiên mà có. Nó là sự kết hợp của tài ăn nói, độ duyên dáng, và cả cái đầu lạnh để xử lý những tình huống oái oăm khi livestream. Chỉ cần một cái “deal hời” hay câu nói “chưa từng có giá này”, người xem sẵn sàng rút ví nhanh hơn cả rút dao chém gió. Thế nhưng, cái gì càng hot thì càng dễ… cháy!

Ở Việt Nam, không thiếu những “chiến thần livestream” có khả năng một đêm chốt vài chục ngàn đơn, nhưng đi kèm với đó là không ít rủi ro “vạ miệng – vạ miếng”.

2. Khi “sai một ly” là… “bốc hơi” cả thương hiệu

Câu “sai một ly, đi một dặm” trong nghề livestream không chỉ là nói cho vui. Một lời quảng cáo sai sự thật, một phút “hớ hênh” câu chữ, hay một lần lỡ tay bán hàng giả, hàng nhái, là đủ để cả streamer lẫn thương hiệu “ôm hận”. Livestream là con dao hai lưỡi: vừa giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng nhanh như chớp, vừa có thể biến sai lầm nhỏ thành “vết dầu loang” lan khắp mạng xã hội.

Chẳng hạn, Võ Hà Linh – “chiến thần” đình đám với những phiên livestream chốt cả triệu đơn hàng – từng dính lùm xùm khi hợp tác với Dược phẩm Hoa Linh. Cô nàng quảng cáo dầu gội Nguyên Xuân với giá siêu hời: 18 ngàn đồng cho chai xanh, 11 ngàn đồng cho chai nâu, trong khi giá ở nhà thuốc cao gấp mấy lần. Kết quả? Các nhà thuốc, đại lý nổi điên, cho rằng cô bán phá giá, gây khó cho kênh bán truyền thống. Dân mạng thì đồn ầm lên rằng đại lý ăn chênh lệch “dày”. Cả Hà Linh lẫn Hoa Linh phải đăng bài thanh minh, giải thích đây là “deal độc quyền” số lượng có hạn, nhưng sóng gió vẫn không nguôi. Một lần “sai một ly” về cách truyền thông, cả thương hiệu lẫn streamer bị ảnh hưởng uy tín nặng nề.

Livestream là con dao hai lưỡi. Vừa là công cụ bán hàng đỉnh cao, vừa là… “cạm bẫy” cho chính thương hiệu nếu không cẩn thận.

• Nói quá sự thật → bị phạt quảng cáo sai lệch.
• Vô tình văng tục → gây phẫn nộ cộng đồng.
• Bán hàng nhái, hàng kém chất lượng → lên thớt cơ quan chức năng.

Ví dụ Việt Nam:

• Vừa qua, nhiều hot livestreamer dính phốt quảng cáo thực phẩm chức năng như “thuốc thần”, bị Bộ Công Thương “tuýt còi”.
• Một số idol bán hàng fake, nhái thương hiệu lớn cũng bị xử phạt, khóa kênh, thậm chí truy cứu hình sự.

3. Những vụ “vạ miệng” của chiến thần livestream trên thế giới

Vi Á (Viya) – nữ hoàng livestream Trung Quốc

Viya, với hơn 120 triệu người theo dõi, từng là biểu tượng livestream Trung Quốc, hợp tác với các thương hiệu lớn như L’Oréal, Huawei. Nhưng năm 2021, cô bị cáo buộc quảng cáo mỹ phẩm “trẻ hóa da” không đạt chuẩn, thực phẩm chức năng “giảm cân nhanh” không có giấy phép y tế, và thậm chí bán túi xách nhái Gucci. Chưa dừng lại, Viya còn bị Cục Thuế Quốc gia Trung Quốc điều tra vì trốn thuế 210 triệu USD. Kết quả? Cô bị phạt nặng, tài khoản mạng xã hội bị khóa, và sự nghiệp “nữ hoàng” tan tành như bong bóng xà phòng. Một lần “hớ hênh” cả về sản phẩm lẫn tài chính, Viya mất tất cả.

• Từng bán 11,9 tỷ NDT (~40.000 tỷ VND) chỉ trong một ngày.
• Nhưng năm 2021, bị “bay màu” khỏi toàn bộ nền tảng vì trốn thuế hơn 1 tỷ NDT → thương hiệu cô đại diện bị ảnh hưởng dây chuyền.

Lý Giai Kỳ – “ông hoàng son môi”

Lý Giai Kỳ, người đạt doanh thu 1,8 tỷ USD trong một buổi livestream, cũng không tránh khỏi scandal. Năm 2021, anh quảng cáo một dụng cụ làm đẹp với lời hứa “kích thích collagen, làm mờ nếp nhăn trong 1 tháng”. Kết quả? Cơ quan quản lý Thượng Hải phát hiện thông tin này là phóng đại, phạt công ty liên quan hơn 1 tỷ đồng. Chưa hết, Lý Giai Kỳ còn bị tố bán chì kẻ mày nội địa Trung Quốc nhưng quảng cáo như hàng xịn. Từ “hoàng tử son môi” thành “hoàng tử tai tiếng” chỉ trong tích tắc!

• Trong một buổi livestream, anh vô tình nói chuyện “nhạy cảm” chính trị khi giới thiệu sản phẩm → bị chặn sóng cả tháng trời.
• Hàng loạt thương hiệu hợp tác bị “kẹt” đơn, doanh số lao dốc.

Liu Mama và “Thần Thủy” chữa bách bệnh
Liu Mama, một streamer chuyên bán sản phẩm “sức khỏe” cho người trung niên, từng gây bão khi quảng cáo “Thần Thủy” – loại nước được cô ca ngợi là chữa ung thư, tiểu đường, tăng tuổi thọ với giá 3,5 triệu đồng/lít. Kết quả? Sản phẩm chỉ là… nước lọc đóng chai, có khi pha thêm chất tạo màu. Năm 2023, Liu Mama bị tố lừa đảo, sản phẩm không qua kiểm nghiệm y tế, khiến hàng triệu khách hàng “ngậm bồ hòn”. Câu chuyện “Thần Thủy” trở thành bài học đắt giá về việc quảng cáo sai sự thật.

Các vụ “phốt” khác:

• Livestreamer quảng cáo bánh quy hết hạn là “hàng Nhật Bản tươi mới.”
• Bán thịt lợn giả bò, sữa bột giả nhập khẩu…
• Một câu nói lỡ lời → cộng đồng tẩy chay → cả thương hiệu lao đao.

Những vụ việc này cho thấy, ở Trung Quốc, nơi livestream là ngành công nghiệp 700 tỷ USD với hơn 15 triệu streamer, chỉ cần một phút “hớ hênh” là đủ để mất cả sự nghiệp. Các “chiến thần” không chỉ đối mặt với áp lực chốt đơn mà còn phải cẩn trọng từng lời nói, từng sản phẩm, vì cơ quan quản lý và người tiêu dùng ngày càng khắt khe.

4. Đánh giá thực trạng livestream Việt Nam sau đợt “quét chổi lông” hàng nhái – sai sự thật

Thị trường Việt Nam, năm 2024 là năm “nóng” với các chiến dịch truy quét hàng giả, hàng nhái trên các sàn thương mại điện tử và livestream. Điển hình là vụ TikToker Phan Thủy Tiên, với gần 5 triệu người theo dõi, bị lực lượng quản lý thị trường Hà Nội thu giữ hơn 10.000 sản phẩm nước hoa không rõ nguồn gốc. Chủ kênh lẫn thương hiệu Zenpali không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp, khiến dân mạng rần rần, còn “chiến thần” vội khóa bình luận để tránh bão. Qua đợt này thị trường có nhiều thay đổi:

• Người tiêu dùng tỉnh táo hơn: Dân Việt giờ không dễ bị “dắt mũi” bởi những lời quảng cáo hoa mỹ. Nhiều bạn trẻ, đặc biệt Gen Z, trước khi “xuống tiền” thường xem review, kiểm tra nguồn gốc sản phẩm kỹ càng. Chuyện săn sale vẫn hot, nhưng dân mình đã biết “chọn mặt gửi vàng”.

• Streamer cẩn trọng hơn, nhưng chưa đủ: Nhiều KOL, KOC bắt đầu kiểm tra sản phẩm kỹ hơn trước khi livestream, sợ bị “bóc phốt”. Tuy nhiên, vẫn còn những người chạy theo lợi nhuận, bán hàng không rõ nguồn gốc, hoặc thổi phồng công dụng để chốt đơn.

• Quy định siết chặt, nhưng vẫn lỏng lẻo: Bộ Công Thương đang rục rịch sửa đổi quy định về thương mại điện tử, yêu cầu xác thực tài khoản người bán và lưu trữ thông tin giao dịch. Nhưng hiện tại, việc kiểm soát hàng giả trên TikTok, Facebook vẫn như “bắt cóc bỏ đĩa”. Các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada tuy có chính sách gỡ sản phẩm vi phạm, nhưng trách nhiệm liên đới của họ vẫn chưa rõ ràng.

Mặt tích cực:

• Lọc sạch dần thị trường: Các livestream “bẩn” đang bị loại bỏ, những người làm ăn đàng hoàng bắt đầu lên ngôi.
• Doanh nghiệp nội địa chuyên nghiệp hóa: Bắt đầu dùng KOL/KOC chuẩn chỉnh hơn, đầu tư nội dung thật sự.
• Người tiêu dùng thông minh hơn: Không còn “thấy nói hay là mua”, mà tìm hiểu, tra cứu, đọc đánh giá trước khi xuống tiền.

Mặt còn hạn chế:

• Nhiều người mới vào nghề livestream nhưng thiếu kỹ năng nghiệp vụ, luật pháp.
• Một số nhãn hàng còn “tham ngắn, cắn dài” → chọn nhầm người livestream → bị phốt lây.
• Pháp luật xử lý chưa đủ sức răn đe, nên vẫn có hiện tượng livestream bất chấp.

5. So sánh với các hình thức bán hàng online khác

Làm livestream không khác gì đi dây trên lửa – phải có tâm, có tầm và có… tập!

• Doanh nghiệp Việt muốn giữ thương hiệu – đừng giao trứng cho “chiến thần chưa kiểm duyệt”.
• Người làm livestream muốn lâu dài – đừng chỉ biết nói hay, mà phải nói đúng, bán đúng.
• Và khách hàng thông thái – hãy là người “mua tỉnh táo”, không để cảm xúc làm mờ lý trí.