Trong biên niên sử của ngành công nghệ di động thế giới, hiếm có cái tên nào gợi lên nhiều cảm xúc trái ngược như Vertu. Đã từng có thời điểm, chiếc điện thoại này là biểu tượng tối thượng của sự giàu sang, là tấm danh thiếp quyền lực mà bất kỳ doanh nhân thành đạt nào cũng khao khát sở hữu.
Tuy nhiên, quy luật khắc nghiệt của thị trường đã đẩy thương hiệu này vào những biến động thăng trầm không tưởng. Hành trình của Vertu từ một đế chế huy hoàng đến bờ vực phá sản, và hiện tại là những nỗ lực quay trở lại đầy nghi hoặc, là một câu chuyện kinh doanh chứa đựng nhiều bài học đắt giá.
Bài viết này sẽ không chỉ đơn thuần liệt kê các mốc thời gian khô khan. Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích sâu sắc hành trình của Vertu dưới góc nhìn của một chuyên gia, để trả lời cho câu hỏi: Liệu những gì chúng ta đang thấy hôm nay là sự hồi sinh của một huyền thoại, hay chỉ là những nỗ lực vùng vẫy trong tuyệt vọng của một “xác sống” vương giả?
Khởi nguồn: Giấc mơ về sự vĩnh cửu trong thế giới công nghệ tạm bợ
Để thấu hiểu trọn vẹn hành trình của Vertu, chúng ta phải quay ngược thời gian về cuối thập niên 90. Khi đó, Nokia đang là “ông vua” không ngai của thế giới điện thoại di động. Với tiềm lực tài chính khổng lồ và tư duy vượt thời đại, ban lãnh đạo Nokia đã ấp ủ một ý tưởng điên rồ: Tại sao người ta sẵn sàng bỏ ra hàng chục ngàn đô la cho một chiếc đồng hồ cơ Thụy Sĩ vốn chỉ có chức năng xem giờ, nhưng lại tiếc tiền cho một chiếc điện thoại di động?
Frank Nuovo, giám đốc thiết kế huyền thoại của Nokia lúc bấy giờ, đã được trao quyền lực tối thượng để hiện thực hóa ý tưởng đó. Năm 1998, Vertu chính thức ra đời tại Anh Quốc với triết lý đi ngược lại mọi quy chuẩn công nghiệp: “Nếu bạn phải hỏi giá, bạn không đủ tiền mua nó”. Đây là viên gạch đầu tiên xây dựng nên hành trình của Vertu đầy kiêu hãnh sau này.
Khác biệt hoàn toàn với các thiết bị điện tử tiêu dùng được sản xuất hàng loạt, Vertu định vị mình là một món trang sức xa xỉ. Họ không chạy đua theo cấu hình hay tính năng, mà tập trung vào sự chế tác thủ công tinh xảo. Mỗi chiếc điện thoại được lắp ráp hoàn toàn bằng tay bởi một nghệ nhân duy nhất tại nhà máy ở Hampshire, Anh Quốc.
Chữ ký của người nghệ nhân khắc bên trong thân máy không chỉ là sự đảm bảo về chất lượng, mà còn là dấu ấn độc bản tạo nên giá trị sưu tầm. Chính tư duy này đã giúp những bước đi đầu tiên trong hành trình của Vertu trở nên vững chắc và tách biệt hoàn toàn với phần còn lại của thế giới công nghệ.
Kỷ nguyên vàng son: Khi chiếc điện thoại là tấm vé thông hành của giới thượng lưu
Giai đoạn từ năm 2002 đến 2010 có thể coi là thời kỳ hoàng kim rực rỡ nhất trong hành trình của Vertu. Khi chiếc Vertu Signature đầu tiên ra mắt vào năm 2002, nó đã tạo ra một cú sốc lớn. Thân máy làm từ titan siêu bền, màn hình phủ sapphire chống xước và bàn phím đệm ruby với cảm giác bấm hoàn hảo đã định nghĩa lại khái niệm “điện thoại sang trọng”.
Trong suốt thập kỷ đó, Vertu không có đối thủ. Blackberry hay Motorola dù mạnh đến đâu cũng chỉ dừng lại ở mức độ công cụ làm việc. Vertu thì khác, nó là một tuyên ngôn về đẳng cấp. Doanh nhân, ngôi sao Hollywood, và giới siêu giàu trên toàn cầu xem Vertu như một phụ kiện bắt buộc phải có để khẳng định vị thế xã hội. Sự thành công này rực rỡ đến mức Nokia gần như không cần quan tâm đến chi phí sản xuất, miễn là tạo ra sản phẩm tốt nhất.
Một yếu tố then chốt giúp hành trình của Vertu thăng hoa trong giai đoạn này chính là dịch vụ Vertu Concierge. Chỉ với một nút bấm chuyên dụng trên thân máy, khách hàng có thể kết nối trực tiếp với đội ngũ hỗ trợ cao cấp 24/7. Từ việc đặt bàn tại những nhà hàng kín tiếng nhất Paris, thuê chuyên cơ riêng trong đêm, cho đến mua vé xem World Cup ở hàng ghế VIP, Vertu Concierge đều giải quyết trơn tru. Đây là giá trị “mềm” mà không một hãng công nghệ nào, kể cả Apple sau này, có thể sao chép được.
Cú trượt dài và sự sụp đổ được báo trước
Tuy nhiên, không có đế chế nào tồn tại mãi mãi nếu thiếu sự thích nghi. Hành trình của Vertu bắt đầu xuất hiện những vết nứt nghiêm trọng khi cơn bão smartphone ập đến. Năm 2007, sự ra đời của iPhone đã thay đổi hoàn toàn định nghĩa về một chiếc điện thoại cao cấp. Người giàu không còn chỉ cần một chiếc máy để nghe gọi và thể hiện đẳng cấp, họ cần lướt web, check mail, và giải trí trên một màn hình cảm ứng mượt mà.
Sai lầm chí mạng trong hành trình của Vertu là sự bảo thủ đến mức cực đoan. Họ bám víu quá lâu vào hệ điều hành Symbian già cỗi của Nokia và thiết kế bàn phím vật lý T9. Trong khi thế giới đang say mê với các ứng dụng trên App Store, người dùng Vertu vẫn phải vật lộn với giao diện người dùng lạc hậu. Chiếc điện thoại trăm triệu bỗng chốc trở thành một món đồ trang sức vô dụng về mặt công năng.
Sự sụp đổ của công ty mẹ Nokia cũng kéo theo hệ lụy cho Vertu. Năm 2012, Nokia bán Vertu cho quỹ đầu tư EQT VI. Sau đó, thương hiệu này lại tiếp tục bị bán sang tay cho Godin Holdings vào năm 2015. Sự thay đổi chủ sở hữu liên tục khiến định hướng chiến lược của hãng trở nên hỗn loạn. Dù đã cố gắng chuyển sang hệ điều hành Android với các dòng Vertu Ti hay Constellation, nhưng cấu hình phần cứng của chúng luôn đi sau thị trường từ 2 đến 3 năm. Khách hàng bắt đầu cảm thấy bị coi thường khi phải bỏ ra số tiền khổng lồ cho một thiết bị có hiệu năng “rùa bò”.
Đỉnh điểm của bi kịch trong hành trình của Vertu là vào năm 2017, khi thương hiệu này rơi vào tay doanh nhân Murat Hakan Uzan. Chỉ một thời gian ngắn sau thương vụ này, Vertu chính thức tuyên bố phá sản tại Anh. Nhà máy sản xuất thủ công tại Hampshire – trái tim của thương hiệu – buộc phải đóng cửa. Hàng trăm nghệ nhân lành nghề mất việc, và đau xót hơn, toàn bộ tài sản bao gồm cả những hiện vật trong bảo tàng của hãng bị mang ra bán đấu giá để trả nợ. Đây thực sự là nốt trầm buồn nhất, tưởng chừng như đã đặt dấu chấm hết cho lịch sử của thương hiệu lừng lẫy một thời.
Bình mới rượu cũ hay cuộc cách mạng thực sự?
Sau sự kiện phá sản chấn động năm 2017, cái tên Vertu tưởng chừng đã chìm vào quên lãng. Nhưng vào năm 2018, thương hiệu này bất ngờ quay trở lại thị trường dưới sự điều hành của chủ sở hữu mới, mở ra một chương mới trong hành trình của Vertu. Dòng sản phẩm Aster P ra đời với thiết kế nắp lưng cánh chim đặc trưng đã phần nào khơi gợi lại nỗi nhớ của những tín đồ trung thành.
Tuy nhiên, lần trở lại này của Vertu mang nhiều màu sắc thương mại hơn là nghệ thuật. Sự xuất hiện của các dòng máy giá rẻ hơn (so với tiêu chuẩn Vertu cũ) như iVertu 5G khiến giới chuyên môn đặt dấu hỏi lớn về việc liệu hãng có đang “bình dân hóa” để tồn tại hay không. Việc mất đi nhà máy gốc tại Anh và đội ngũ nghệ nhân cũ khiến yếu tố “Handmade in England” – linh hồn của hành trình của Vertu – trở nên mờ nhạt và thiếu sức thuyết phục hơn trước.
Gần đây nhất, Vertu đã gây xôn xao giới công nghệ khi tung ra dòng Metavertu, tự định vị là “chiếc điện thoại Web3 đầu tiên trên thế giới”. Hãng tập trung quảng bá mạnh mẽ vào khả năng bảo mật, tích hợp ví lạnh tiền điện tử, hỗ trợ NFT và biến chiếc điện thoại thành một node để khai thác tài sản số. Đây có thể xem là một nỗ lực táo bạo nhằm tìm kiếm thị trường ngách (niche market) mới, thoát khỏi cái bóng quá lớn của Apple và Samsung.
Nhưng nếu nhìn nhận một cách khắt khe, bước đi này trong hành trình của Vertu chứa đựng rủi ro cực lớn. Web3, Blockchain hay tiền ảo vẫn là những khái niệm chưa thực sự phổ biến với đại đa số tầng lớp thượng lưu truyền thống – những người vốn ưu tiên sự ổn định và sang trọng hơn là các công nghệ thử nghiệm đầy biến động. Việc đặt cược toàn bộ tương lai vào một xu hướng còn nhiều tranh cãi khiến Vertu trông giống như đang cố gắng bám víu vào một chiếc “phao cứu sinh” công nghệ để tạo sự khác biệt, hơn là một chiến lược phát triển sản phẩm bền vững từ gốc rễ.
Hơn nữa, khi đi sâu vào trải nghiệm thực tế, nhiều người dùng nhận ra rằng phần mềm Web3 trên Metavertu vẫn còn khá sơ khai và chưa thực sự mang lại giá trị sử dụng hàng ngày vượt trội. Điều này càng củng cố thêm nghi ngờ rằng hành trình của Vertu ở hiện tại đang lạc lối giữa việc giữ gìn bản sắc xa xỉ và áp lực phải chạy theo xu hướng công nghệ.
Mất dần bản sắc độc bản và sự cạnh tranh khốc liệt
Một thách thức lớn khác trong chặng đường hiện tại của hành trình của Vertu là sự cạnh tranh từ chính các đối thủ phổ thông. Apple, Samsung hay Huawei đều đã và đang tung ra những phiên bản cao cấp, hoặc hợp tác với các thương hiệu thời trang xa xỉ (như Samsung Thom Browne Edition hay Apple Watch Hermès). Những sản phẩm này vừa đảm bảo được yếu tố sang trọng, vừa mang lại trải nghiệm công nghệ đỉnh cao mà Vertu khó lòng bắt kịp.
Khi một chiếc iPhone mạ vàng 24K chế tác bởi các hãng thứ ba có thể mang lại sự sang trọng tương đương nhưng hiệu năng vượt trội, lý do để sở hữu một chiếc Vertu ngày càng trở nên mong manh. Hành trình của Vertu đang đứng trước nguy cơ bị lu mờ bởi chính sự tiến bộ của ngành công nghiệp mà nó từng dẫn đầu. Giá trị cốt lõi về “dịch vụ thượng quyền” (Concierge) dù vẫn được duy trì, nhưng trong kỷ nguyên số hóa, khi mọi dịch vụ đều có thể đặt qua ứng dụng, sức hút của một nút bấm chuyên dụng cũng không còn “thần thánh” như cách đây 20 năm.
Tương lai nào cho “xác sống” vương giả?
Nhìn lại toàn bộ hành trình của Vertu, từ đỉnh cao danh vọng những năm 2000 đến hố sâu phá sản 2017 và sự trở lại đầy tranh cãi hiện nay, chúng ta thấy một bức tranh vừa tráng lệ vừa bi ai. Không thể phủ nhận Vertu đã để lại một di sản khổng lồ về tư duy thiết kế và định hình phân khúc điện thoại siêu sang. Tuy nhiên, thực tại lại phũ phàng hơn rất nhiều so với những hào quang quá khứ.
Vertu ở thời điểm hiện tại giống như một nỗ lực sinh tồn trong tuyệt vọng hơn là một sự tái sinh huy hoàng. Việc chuyển hướng sang Web3 hay AI cho thấy hãng đang rất cố gắng để không bị bỏ lại phía sau, nhưng những nỗ lực đó dường như vẫn chưa chạm được vào “điểm đau” (pain point) thực sự của giới thượng lưu hiện đại. Họ cần một thiết bị vừa đẳng cấp như trang sức, vừa thông minh như siêu máy tính, chứ không phải một chiếc ví lạnh tiền ảo đắt đỏ.
Nếu không thể tìm lại được linh hồn “độc bản” thực sự, nếu không thể cân bằng giữa di sản thủ công và công nghệ thiết thực, hành trình của Vertu có lẽ sẽ sớm đi đến hồi kết thực sự. Cái tên Vertu khi đó sẽ chỉ còn là một hoài niệm đẹp về một thời kỳ mà điện thoại không chỉ là công nghệ, mà là tác phẩm nghệ thuật. Tương lai của Vertu vẫn là một dấu hỏi lớn, và câu trả lời phụ thuộc vào việc liệu họ có dám dũng cảm từ bỏ những chiêu trò marketing hào nhoáng để quay về với giá trị cốt lõi phục vụ con người hay không.
Xem thêm
Câu Chuyện Kodak: Một Tượng Đài Sụp Đổ, Bài Học Đắt Giá Về Sự Đổi Mới
Vũ trụ Điện ảnh Marvel (MCU): Hành Trình Từ Phá Sản Đến Đế Chế Tỷ Đô
