Resource-Based View và bài học xây dựng thương hiệu từ nguồn.

Xây dựng thương hiệu, sở hữu vùng trồng hay vùng nguyên liệu, kết hợp với việc kể câu chuyện hấp dẫn sẽ làm cho các sản phẩm và thương hiệu trở nên cao cấp. Hãy đúc kết bài học từ các thương hiệu sau.

Bí quyết thống trị ngành hàng: Sự kết hợp hài hòa giữa xây dựng thương hiệu và sở hữu nguồn tài nguyên

Trong thế giới marketing ngày nay, nhiều câu chuyện thành công thường chỉ dừng lại ở bề mặt: một chiến dịch quảng cáo sáng tạo, thiết kế bao bì bắt mắt hay khẩu hiệu dễ nhớ. Tuy nhiên, đằng sau những thương hiệu thực sự thống trị ngành hàng là một chiến lược sâu sắc hơn, đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, rủi ro cao và đầu tư lớn. Qua các case study kinh điển như POM Wonderful và De Beers, đồng thời phân tích nghịch lý trong ngành dừa với thương hiệu mới nổi IF Coconut.

Dựa trên đó chúng ta sẽ khám phá cách các thương hiệu này áp dụng mô hình “xây dựng thương hiệu, sở hữu vườn cây, hay còn gọi là vùng nguyên liệu” – một công thức bí mật kết hợp giữa sáng tạo marketing và kiểm soát nguồn tài nguyên – để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững. Chúng ta sẽ phân tích sâu từng case, áp dụng lý thuyết Resource-Based View (RBV), và rút ra bài học cho các thương hiệu Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

POM Wonderful: Từ trái cây lạ lẫm với người Mỹ đến biểu tưởng của sức khỏe

POM Wonderful là minh chứng hoàn hảo cho việc biến một sản phẩm xa lạ thành biểu tượng văn hóa. Trước năm 2002, trái lựu gần như không tồn tại trong chế độ ăn uống của người Mỹ – không ai ăn, ép nước hay thậm chí biết cách bổ. Thế nhưng, dưới bàn tay của Lynda Resnick, POM không chỉ tạo ra nhu cầu mà còn khóa chặt nguồn cung để thống trị thị trường nước ép “siêu trái cây” (super-fruit juice).

Phân khúc Và Định vị cao cấp: Xây dựng nhu cầu dựa trên cơ sở khoa học

POM không nhắm đại trà mà tập trung vào phân khúc phụ nữ 25-45 tuổi, có học vấn cao, thu nhập tốt và ý thức sức khỏe mạnh mẽ – những người sẵn sàng chi tiền cho thực phẩm chức năng. Định vị “alpha antioxidant” (siêu chất chống oxy hóa) được hậu thuẫn bởi chiến lược đầu tư khoa học quy mô lớn: từ 1996, Resnick chi hơn 35 triệu USD cho hơn 100 nghiên cứu tại 44 viện, hợp tác với các nhà khoa học Nobel. Kết quả được công bố trên các tạp chí uy tín như New England Journal of Medicine, tạo nền tảng tin cậy cho lợi ích sức khỏe (tim mạch, chống ung thư tuyến tiền liệt).

Phân tích sâu hơn, đây là chiến lược “demand creation” thông minh: thay vì chờ xu hướng wellness bùng nổ, POM chủ động tạo ra nó. Doanh thu từ 12 triệu USD năm 2003 vọt lên 165 triệu USD năm 2007 chứng minh hiệu quả. So với các thương hiệu nước ép thông thường, POM không chỉ bán sản phẩm mà bán “vầng hào quang sức khỏe” – một giá trị vô hình nhưng khó sao chép.

Thiết kế bao bì và quảng cáo táo bạo: Tạo sự khác biệt từ nhận diện

Bao bì chai POM với hình dáng hai khối cầu ruby xếp chồng không chỉ thẩm mỹ mà còn mang tính biểu tượng y học, được đặt ở khu vực rau củ tươi trong siêu thị để nhấn mạnh tính “tươi mới, lành mạnh”. Giá 3 USD/chai – cao hơn nhiều so với nước ép thông thường – được chấp nhận nhờ định vị cao cấp.

Quảng cáo của POM từ 2003-2010 là đỉnh cao của sự táo bạo: các chiến dịch như “Cheat Death” hay “Life Support” sử dụng semiotics y học (hình ảnh chai kết nối IV, siêu anh hùng) để khiêu khích cảm xúc. Sau khi FTC (Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ) can thiệp năm 2010, POM chuyển sang ẩn dụ an toàn hơn như “The Antioxidant Superpower”. Phân tích này cho thấy sự linh hoạt: quảng cáo không chỉ sáng tạo mà còn thích ứng pháp lý, giúp duy trì thị phần vượt trội.

Hào lũy thực sự: Sở hữu vùng trồng và tích hợp dọc!

Phần cốt lõi của thành công POM nằm ở “hào lũy” nguồn tài nguyên: từ những năm 1990, Resnick thâu tóm 18.000 acre đất ở California, kiểm soát 90% sản lượng lựu thương mại Mỹ với giống “Wonderful” độc quyền. Cây lựu cần 3-5 năm trưởng thành tạo rào cản thời gian và sinh học, khiến đối thủ khó bắt kịp.

Qua The Wonderful Company, POM tích hợp dọc toàn chuỗi giá trị: từ trồng trọt đến marketing. Điều này giúp chống lại đối thủ như Coca-Cola (Minute Maid Pomegranate Blueberry) và duy trì quyền định giá. Phân tích RBV: nguồn lực của POM “giá trị” (đáp ứng nhu cầu sức khỏe), “khan hiếm” (đất đai và giống cây), “không thể sao chép” (thời gian đầu tư) và “tổ chức tốt” (tích hợp dọc) (Vertical Integration) – kết hợp giữa kiểm soát nguồn cung ở thượng nguồn và tài sản thương hiệu ở hạ nguồn – là nước đi tối thượng trong chiến lược thương hiệu hiện đại.

Và câu chuyện De Beers: Biến kim cương thành biểu tượng vĩnh cửu

De Beers minh họa công thức tương tự trong ngành kim cương. Trong Đại Suy Thoái 1930, kim cương chỉ là “đá đắt tiền” không gắn với tình yêu. De Beers, kiểm soát 80-85% thị trường thô toàn cầu qua Central Selling Organisation (CSO), đã tạo nhu cầu bằng chiến dịch “A Diamond is Forever” – định vị kim cương là biểu tượng cầu hôn duy nhất.

Phân tích: Marketing của De Beers (hợp tác với agency N.W. Ayer) không chỉ bán sản phẩm mà bán “sự vĩnh cửu”, thuyết phục người tiêu dùng chi hai tháng lương. Nhưng sức mạnh thực sự nằm ở kiểm soát nguồn cung: tạo khan hiếm nhân tạo bằng cách điều chỉnh cung cấp, thưởng phạt nhà khai thác. Áp dụng RBV: kim cương “khan hiếm” và “không thể sao chép” nhờ độc quyền mỏ, giúp De Beers hưởng lợi nhuận khổng lồ mà không đối thủ nào tranh đoạt.

De Beers không chỉ là thương hiệu kim cương; họ kiểm soát nguồn cung toàn cầu, sở hữu phần lớn mỏ, điều phối bằng Central Selling Organisation (CSO). Họ không bán viên đá—họ bán “vĩnh cửu” thông qua chiến dịch bất hủ: “A Diamond is Forever”. Kết quả: kim cương gắn liền với nghi thức cầu hôn, và De Beers hưởng lợi từ giá trị khan hiếm nhân tạo mà không đối thủ nào có thể thay thế

Nghịch lý ngành dựa và bài học sâu sắc từ IF Coconut

Chuyển sang ngành dừa, bài viết chỉ ra nghịch lý: Indonesia, Philippines, Ấn Độ và Việt Nam sản xuất hàng đầu nhưng không sở hữu thương hiệu lớn như Vita Coco (Mỹ), ZICO (Mỹ) hay IF Coconut (Thái Lan). Ở các nước này, dừa là hàng hóa phổ thông (commodity), dư thừa dẫn đến thiếu đổi mới. Ngược lại, tại New York hay Thượng Hải, nước dừa đóng chai trở thành sản phẩm cao cấp giải quyết vấn đề tiện lợi và sức khỏe.

– Kiểm soát nguồn cung không có thương hiệu; hoặc ngược lại

Các quốc gia như Việt Nam, Indonesia sản xuất dừa đông nhưng không có thương hiệu toàn cầu. Ngược lại, Vita Coco (Mỹ), ZICO, IF Coconut (Thái Lan) xây được thương hiệu, nhưng không kiểm soát nguồn nguyên liệu. Điều này tạo ra nghịch lý: các nước trồng dừa nhận lợi rất ít, trong khi thương hiệu nhận lãi lớn.

– Hiện tượng IF Coconut

Ra mắt năm 2017, IF Beverage (thuộc Thái Lan) chiếm đến 34 % thị phần nước dừa đóng chai tại Trung Quốc, thu về 158 triệu USD doanh thu năm 2024—gần như toàn thị trường Trung Quốc. Họ dựa trên mô hình Asset-Light: gia công sản xuất, thuê logistic, hợp tác phân phối; xây dựng thương hiệu mạnh mà không sở hữu vườn dừa hay nhà máy sản xuất.
Tuy nhiên, họ không kiểm soát nguồn cung, dễ bị chèn ép khi chi phí tăng. Phân tích: Đây là “cái bẫy dư thừa” – các nước sản xuất chỉ hưởng 3% lợi nhuận, trong khi thương hiệu hưởng 30%. Tương tự các ngành khác: Ecuador với chuối (Chiquita thống trị), Colombia với cà phê (Nespresso).

Tuy nhiên, rủi ro là luôn hiện hữu: nếu chi phí nguyên liệu tăng hoặc nguồn bị chèn ép, họ dễ bị loại khỏi chuỗi giá trị—đối thủ có tài chính mạnh hơn có thể ký hợp đồng dài hạn và thay thế họ.

– Cái bẫy dư thừa tại địa phương

Tại những nơi dừa sẵn có, người trồng không nhìn thấy tiềm năng thương hiệu—họ bán nguyên liệu, còn người xây thương hiệu hưởng lợi. Đây là bẫy chuỗi giá trị cổ điển mà ngành nông nghiệp nhiều quốc gia đang mắc phải

Áp dụng Resource-Based View và bài học cho thương hiệu nông sản Việt Nam

Lý thuyết RBV của David Collis và Cynthia Montgomery nhấn mạnh lợi thế bền vững từ nguồn lực valuable, rare, inimitable và organised. POM và De Beers thành công nhờ kết hợp marketing (tạo nhu cầu) với kiểm soát nguồn (bảo vệ nhu cầu). Ngược lại, IF Coconut mạnh về thương hiệu nhưng yếu nguồn cung, dễ bị sao chép.

Đối với Việt Nam – cường quốc dừa, cà phê, chuối – bài học là tích hợp dọc: không chỉ xuất khẩu nguyên liệu mà xây dựng thương hiệu toàn cầu. Các doanh nghiệp như Vinamilk hay Masan có thể học POM bằng cách đầu tư nghiên cứu khoa học, sở hữu giống cây độc quyền và marketing táo bạo. Trong bối cảnh 2025, với xu hướng bền vững và sức khỏe, đây là cơ hội để chuyển từ “nguồn cung không thương hiệu” sang “thương hiệu sở hữu nguồn”.

Tích hợp dọc (Vertical Integration) là con đường vững chắc nhất: từ tài nguyên đến thương hiệu, như POM và De Beers.
Thương hiệu mạnh mà không kiểm soát nguyên liệu (như IF Coconut) là chiến lược khả thi nhưng dễ tổn thương.
Quốc gia sản xuất nguyên liệu lớn thường bị “bóc lột giá trị thương hiệu”—đây là lời kêu gọi: các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam cần hướng tới tích hợp thương hiệu và nguồn cung để giữ lại giá trị trong tay mình.
Mô hình “chuỗi tài nguyên + nhu cầu bằng thương hiệu” là đỉnh cao chiến lược mà mọi thương hiệu tham vọng cần hướng đến.

Công thức “xây dựng thương hiệu, sở hữu vườn cây” không chỉ là bí mật mà là chiến lược tối thượng: tạo nhu cầu và khóa chặt nguồn cung để thống trị ngành. POM, De Beers và nghịch lý dừa nhắc nhở rằng sáng tạo marketing chỉ là khởi đầu; lợi thế thực sự nằm ở tích hợp dọc và RBV. Đối với các marketer và doanh nghiệp Việt Nam, đây là lời kêu gọi hành động: đầu tư dài hạn để biến tài nguyên địa phương thành biểu tượng toàn cầu, tránh cái bẫy commodity và hướng tới sự thống trị bền vững.