VinaStrategy - Chiến Lược Doanh Nghiệp - Trang tin tổng hợp

https://vinastrategy.com

Sáng tạo trong doanh nghiệp tại sao không?

Sáng tạo không phải phép màu → Nó là kỹ năng luyện tập được. Không ai bẩm sinh sáng tạo → Nhưng môi trường, văn hóa và cách đặt câu hỏi quyết định 90%. AI + Tư duy sáng tạo → Doanh nghiệp sẽ tăng trưởng nhanh mà không cần tăng nhân sự.
Sáng tạo trong doanh nghiệp tại sao không

Sáng tạo là gì? Tư duy sáng tạo là gì?

Sáng tạo không phải là chuyện bạn vẽ được bức tranh đẹp hơn Picasso hay sáng tác bài hit làm cả thế giới ngân nga. Sáng tạo là khả năng nhìn vấn đề từ một góc độ mới, một góc nhìn khác, nặn ra giải pháp độc lạ, hoặc biến một ý tưởng "nghe hơi điên" thành hiện thực.

Công thức cơ bản:
Sáng tạo = Liên kết + Tò mò + Dám làm
Nó không phải trò thần thánh, chỉ là bạn nhìn cùng một vấn đề, nhưng đặt câu hỏi khác.

Còn tư duy sáng tạo? Đó là cách bộ não của bạn tung hứng ý tưởng như xiếc, không sợ bị rớt, và luôn sẵn sàng thử những thứ mà người khác bảo là "hâm nặng". Nói đơn giản, sáng tạo là khi bạn dám hỏi: "Tại sao không?" và tư duy sáng tạo là cách bạn tìm câu trả lời cho câu hỏi đó.
Tư duy sáng tạo là cách não bạn hack vấn đề.

  • Người bình thường hỏi: “Có làm được không?”
  • Người sáng tạo hỏi: “Làm khác đi thì sao?”
  • Elon Musk thì hỏi: “Tại sao chúng ta không đưa nó lên Sao Hỏa luôn?”

Tư duy sáng tạo giống như có một “bộ não second-hand” bên trong bạn – cái não này luôn nghi ngờ, phá luật và đặt những câu hỏi “vô duyên” khiến thiên hạ khó chịu… nhưng đổi lại, bạn tìm được cơ hội mà người khác bỏ qua.
 

Lợi ích của sáng tạo: Doanh nghiệp không sáng tạo, sớm muộn cũng "toang"

Sáng tạo trong doanh nghiệp giống như cà phê sáng – thiếu nó, bạn chỉ lê lết qua ngày. Những lợi ích của sáng tạo và tư duy sáng tạo bao gồm:

  • Giải quyết vấn đề kiểu siêu anh hùng: Tắc đường kinh doanh? Sáng tạo giúp bạn tìm lối đi mới, như phát minh ra sản phẩm độc quyền hoặc quy trình tiết kiệm cả đống thời gian.

  • Tăng sức cạnh tranh: Trong khi đối thủ còn bận copy-paste chiến lược cũ, bạn đã tung ra ý tưởng khiến khách hàng há hốc mồm.

  • Thu hút nhân tài: Ai mà không muốn làm việc ở nơi khuyến khích ý tưởng điên rồ nhưng có thể thành công?

  • Tăng doanh thu, giảm đau đầu: Sáng tạo giúp tối ưu hóa sản phẩm, dịch vụ, và quy trình, khiến khách hàng yêu bạn hơn và ví tiền nhẹ nhàng hơn.

  • Khả năng thích nghi: Thị trường thay đổi nhanh như crush đổi ý? Sáng tạo giúp doanh nghiệp xoay chuyển linh hoạt, không bị tụt hậu.

Túm lại, không sáng tạo, doanh nghiệp của bạn sớm muộn cũng giống như điện thoại nắp gập trong thời đại smartphone – lỗi thời và chỉ để hoài niệm.

Sáng tạo không phải năng khiếu thiên bẩm: Đừng đổ lỗi cho DNA!

Bạn nghĩ sáng tạo là thứ trời ban, chỉ dành cho những thiên tài đội mũ beret, uống cà phê và mơ mộng? Sai lầm to! Không có nghiên cứu nào chứng minh có người sinh ra đã sáng tạo hơn người khác. Tại sao? Vì sáng tạo không nằm trong gen, mà nằm trong cách bạn suy nghĩ và hành động. Não bộ của bạn giống như cơ bắp – càng luyện, càng khỏe. Những người "sáng tạo" chỉ là những người dám thử, dám sai, và không ngại bị gọi là "khùng". Không có chuyện "tôi không sáng tạo được vì mẹ tôi không phải Leonardo da Vinci". Đừng đổ lỗi cho DNA – nó bận xử lý màu mắt của bạn rồi!

Không có nghiên cứu khoa học nào chứng minh có người sinh ra sáng tạo hơn người khác.
Sự khác biệt nằm ở:

  • Trẻ con → Hỏi “vì sao” 100 lần/ngày → Não hoạt động tự do → Rất sáng tạo.
  • Người lớn → Bị “Idea Killer” vùi dập: “Thôi đừng nghĩ linh tinh nữa, tập trung KPI đi!” → Não đóng băng.

Sáng tạo là thói quen luyện tập. Giống như tập gym, cơ não bạn càng “nâng tạ” nhiều ý tưởng thì càng khỏe.
 

Sáng tạo là kỹ năng, không phải phép màu: Tin không?

Tin đi, sáng tạo là kỹ năng có thể rèn luyện, giống như học cách làm bánh hay tập gym. Bạn không cần phải là thiên tài, chỉ cần kiên nhẫn và một chút liều. Các nghiên cứu (tưởng tượng là có nhé) cho thấy sáng tạo được xây dựng qua:

  • Thử nghiệm liên tục: Cứ làm, sai thì sửa, giống như khi bạn học cách nhắn tin làm quen mà không bị block.

  • Học hỏi đa ngành: Đọc sách, xem phim, nghe nhạc – càng đa dạng, não bạn càng "mở khóa" được nhiều ý tưởng.

  • Tư duy "ngược dòng": Thay vì làm theo số đông, hãy hỏi: "Nếu mình làm ngược lại thì sao?"

Sáng tạo không phải là thứ bạn "có" hay "không có", mà là thứ bạn luyện hay "lười luyện".

Tự tin hơn là sáng tạo hơn? Nửa đúng, nửa sai!

Tự tin có giúp bạn sáng tạo hơn không? Có, nhưng đừng tưởng chỉ cần đứng trước gương hét "Tôi là số một!" là ý tưởng tự dưng tuôn ra như suối. Tự tin giúp bạn dám nói ra ý tưởng, dám thử nghiệm, và không sợ bị chê là "ý tưởng gì dở ẹc". Nhưng nếu tự tin mà không có kiến thức hay tư duy, bạn chỉ là người hét to mà chẳng ai nghe. Sáng tạo cần sự kết hợp: tự tin + tò mò + sẵn sàng học hỏi. Thiếu một trong ba, bạn chỉ đang mơ mộng viển vông.

Tự tin chỉ là 50%. Còn 50% còn lại:

  • Hiểu vấn đề: Không hiểu khách hàng muốn gì thì sáng tạo thành “điên” cũng vô dụng.
  • Dám thử: Nhiều CEO nói “hãy sáng tạo”, nhưng khi nhân viên đề xuất thì đáp: “Thử cái an toàn thôi em nhé.”
  • Chấp nhận thất bại: 100 ý tưởng → 97 fail → 3 cái “ăn” → Tạo ra đột phá.

Tự tin mà thiếu dữ liệu, thiếu thử nghiệm → Không phải sáng tạo, mà gọi là ảo tưởng.
 

Làm sao để phát huy sáng tạo trong doanh nghiệp?

Muốn doanh nghiệp bùng nổ ý tưởng? Đừng để văn phòng của bạn trông như nhà tang lễ với những quy định cứng nhắc. Hãy thử:

  • Tạo môi trường "an toàn để điên": Khuyến khích nhân viên đưa ra ý tưởng, dù nghe có vẻ điên rồ. Ai biết được, ý tưởng "bán bánh mì bay" có thể thành hit!

  • Đào tạo và truyền cảm hứng: Tổ chức workshop, mời chuyên gia, hoặc đơn giản là cho nhân viên thời gian để... mơ mộng.

  • Thưởng cho sự sáng tạo: Một lời khen, một khoản bonus, hay thậm chí một cái bánh pizza cũng đủ khiến nhân viên hăng hái nghĩ ra ý tưởng mới.

  • Đa dạng hóa đội ngũ: Một nhóm toàn người giống nhau sẽ chỉ cho ra ý tưởng... giống nhau. Hãy tuyển người từ nhiều lĩnh vực, độ tuổi, và tính cách.

  • Sử dụng công nghệ: Công cụ như AI có thể phân tích dữ liệu, gợi ý xu hướng, giúp nhân viên có thêm "đạn" để sáng tạo.

Muốn nhân viên sáng tạo → Đừng bắt họ viết báo cáo mỗi ngày. Thử một số gợi ý:

  • Tạo “sandbox” thử nghiệm → Nơi được phép thử ý tưởng mà không sợ trảm.
  • Xây văn hóa “Yes, and…” → Khi nghe một ý tưởng, đừng nói: “Không được đâu.” → Hãy nói: “Hay đó, và mình có thể thêm…”
  • Dùng AI như đồng đội → ChatGPT, MidJourney, Gemini… là “bộ não phụ” để bắn ra ý tưởng.
  • Tuyển người khác biệt → Đừng chỉ tuyển “yes man”, tuyển thêm người… “weird but smart”.


Idea Killer: Những “sát thủ” giết chết sáng tạo

"Idea Killer" là những kẻ thù vô hình trong doanh nghiệp, chuyên dập tắt ý tưởng nhanh hơn cả khi bạn phát hiện crush đã có người yêu. Chúng là ai?

  • Sếp bảo thủ: "Ý tưởng này không thực tế đâu!" – câu nói kinh điển biến mọi sáng tạo thành tro bụi.

  • Văn hóa sợ sai: Nếu nhân viên sợ bị mắng khi thử nghiệm thất bại, họ sẽ chọn an toàn thay vì sáng tạo.

  • Quy trình cứng nhắc: Quy định kiểu "phải họp 3 lần, ký 5 chữ ký" trước khi thử ý tưởng mới sẽ làm sáng tạo chết yểu.

  • Thiếu thời gian: Bạn không thể sáng tạo khi deadline dí sát mông như chó đuổi.

  • Tư duy "như cũ là ổn": Nếu cả công ty nghĩ "làm như cũ là đủ", thì sáng tạo chỉ là giấc mơ xa xỉ.

Ngoài "Idea Killer", còn có những yếu tố khác như thiếu tài nguyên (tiền, công cụ, thời gian) hoặc môi trường cạnh tranh nội bộ khiến nhân viên giữ khư khư ý tưởng thay vì chia sẻ.

Phương pháp để sáng tạo hơn: Ai cũng có thể thành "thiên tài"!

Muốn sáng tạo hơn? Dưới đây là vài chiêu để biến bộ não của bạn thành cỗ máy sản xuất ý tưởng:

  1. Brainstorm như thể không có ngày mai: Ghi lại mọi ý tưởng, dù ngu ngốc đến đâu. Một ý tưởng "tệ" có thể dẫn đến một ý tưởng "xịn".

  2. Đổi môi trường: Ngồi mãi ở bàn làm việc? Ra quán cà phê, công viên, hay thậm chí toilet – đôi khi ý tưởng hay đến từ nơi kỳ lạ nhất.

  3. Kỹ thuật SCAMPER: Thay đổi (Substitute), Kết hợp (Combine), Điều chỉnh (Adapt), Sửa đổi (Modify), Tái sử dụng (Put to another use), Loại bỏ (Eliminate), Đảo ngược (Reverse) – áp dụng cho sản phẩm hoặc quy trình hiện tại.

  4. Chơi trò "Nếu thì sao": Hỏi những câu như "Nếu khách hàng là người ngoài hành tinh thì sao?" để kích thích tư duy.

  5. Học từ trẻ con: Trẻ con sáng tạo vì chúng không sợ sai. Hãy thử nghĩ như một đứa trẻ: ngây ngô, tò mò, và không sợ bị chê.

  6. Nghỉ ngơi: Não mệt mỏi giống như điện thoại hết pin – sạc lại bằng cách ngủ, đi dạo, hoặc xem phim hài.

Tóm tắt các phương pháp sáng tạo:

Phương pháp Mô tả Ứng dụng thực tế
SCAMPER Đổi mới sản phẩm bằng cách thay thế, kết hợp, điều chỉnh, thay đổi mục đích, loại bỏ, sắp xếp lại Từ Nokia 3310 thành… iPhone Pro Max
Design Thinking Đặt khách hàng làm trung tâm, tạo prototype, test, cải tiến liên tục Airbnb, Tesla, Spotify
Brainstorming Ném 100 ý tưởng vào tường, nhặt ra 3 cái dính Google, IDEO
AI-assisted Creativity Dùng AI để khơi gợi ý tưởng nhanh hơn, test trước thị trường Netflix, TikTok, Amazon
Lean Startup Build → Measure → Learn liên tục Dropbox, Uber, Canva


Sáng tạo là của mọi người, đừng để nó ngủ quên!

Sáng tạo không phải là món quà trời ban, mà là kỹ năng ai cũng có thể rèn luyện. Trong doanh nghiệp, sáng tạo là nhiên liệu để vượt qua đối thủ, làm hài lòng khách hàng, và khiến nhân viên yêu công việc hơn. Đừng để "Idea Killer" hay tư duy cũ kỹ bóp chết những ý tưởng tuyệt vời. Hãy dám nghĩ khác, dám thử, và dám sai – vì sáng tạo là cách bạn biến một công ty bình thường thành một siêu sao, mà không cần áo choàng hay siêu năng lực!

Tác giả bài viết: BBT Vinastrategy.com tổng hợp

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây