VinaStrategy - Chiến Lược Doanh Nghiệp - Trang tin tổng hợp

https://vinastrategy.com

Startup những khó khăn của đầu đời?

Khởi nghiệp, startup không hề là dễ dàng, đặc biệt trong thời gian đầu gặp rất nhiều khó khăn và chưa hình thành được văn hóa trong doanh nghiệp nên nhà sáng lập phải linh hoạt, đâu là những bài học!
Startup những khó khăn của đầu đời

Khi một startup đối diện với khó khăn, nhà sáng lập cần cân bằng giữa việc minh bạch thông tin, giữ vững tinh thần đội ngũ, và duy trì thị trường. Dưới đây là các cách cụ thể để đạt được điều này, cùng với việc áp dụng nguyên tắc phân tách thông tin và phân tích những khó khăn phổ biến mà các startup tại Việt Nam và trên thế giới thường gặp.

1. Minh bạch thông tin nội bộ

Minh bạch thông tin là yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin với đội ngũ, nhà đầu tư và khách hàng, đặc biệt trong giai đoạn khó khăn. Tuy nhiên, minh bạch không có nghĩa là tiết lộ toàn bộ thông tin mà cần được thực hiện một cách chiến lược.

Cách thực hiện:

  • Giao tiếp rõ ràng và trung thực:
    • Truyền đạt những khó khăn mà startup đang đối mặt (như vấn đề tài chính, thị trường, hoặc cạnh tranh) một cách trung thực nhưng không gây hoảng loạn. Ví dụ, nếu startup gặp khó khăn về dòng tiền, hãy giải thích tình hình và các bước khắc phục mà công ty đang thực hiện.
    • Sử dụng ngôn ngữ tích cực, tập trung vào giải pháp. Ví dụ: "Chúng ta đang đối mặt với thách thức về doanh thu, nhưng đây là kế hoạch để cải thiện trong 6 tháng tới."
  • Chia sẻ thông tin theo mức độ phù hợp:
    • Đối với đội ngũ: Cung cấp thông tin liên quan đến công việc và vai trò của họ, tránh tiết lộ chi tiết nhạy cảm như đàm phán với nhà đầu tư.
    • Đối với nhà đầu tư: Cung cấp báo cáo tài chính minh bạch, cập nhật tiến độ và kế hoạch khắc phục khó khăn.
    • Đối với khách hàng: Đảm bảo thông điệp nhất quán về chất lượng sản phẩm/dịch vụ, tránh để tin đồn về khó khăn ảnh hưởng đến niềm tin.
  • Sử dụng nguyên tắc phân tách thông tin (xem chi tiết ở phần dưới):
    • Chỉ chia sẻ thông tin cần thiết với đúng đối tượng, đúng thời điểm, để tránh gây hiểu lầm hoặc mất kiểm soát.
  • Tận dụng các kênh giao tiếp:
    • Tổ chức các buổi họp toàn công ty (town hall meetings) hoặc gửi email cập nhật định kỳ để đảm bảo mọi người nắm bắt tình hình.
    • Sử dụng các nền tảng nội bộ như Slack hoặc Notion để chia sẻ thông tin minh bạch nhưng có kiểm soát.

2. Giữ vững tinh thần đội ngũ

Trong giai đoạn khó khăn, tinh thần đội ngũ dễ bị lung lay do lo lắng về công việc, thu nhập hoặc tương lai của công ty. Nhà sáng lập cần hành động để duy trì động lực và sự gắn bó.

  • Thể hiện vai trò lãnh đạo tích cực:
    • Nhà sáng lập cần thể hiện sự tự tin và quyết tâm vượt qua khó khăn. Ví dụ, chia sẻ câu chuyện cá nhân hoặc những lần vượt qua thách thức trước đây để truyền cảm hứng.
    • Tránh để cảm xúc tiêu cực (như lo lắng, căng thẳng) ảnh hưởng đến đội ngũ.
  • Công nhận và động viên nhân viên:
    • Ghi nhận đóng góp của nhân viên, dù nhỏ, thông qua lời khen ngợi công khai hoặc phần thưởng nhỏ (như phiếu quà tặng, ngày nghỉ thêm).
    • Ví dụ: Tổ chức các buổi "shout-out" để vinh danh những nhân viên có đóng góp sáng tạo trong giai đoạn khó khăn.
  • Xây dựng mục tiêu chung:
    • Tạo ra các mục tiêu ngắn hạn rõ ràng để đội ngũ tập trung, như cải thiện một chỉ số cụ thể (doanh thu, khách hàng mới) trong 3 tháng.
    • Liên kết mục tiêu cá nhân của nhân viên với mục tiêu của công ty để tăng sự gắn kết.
  • Tăng cường giao tiếp và hỗ trợ:
    • Tạo môi trường để nhân viên chia sẻ lo lắng hoặc ý tưởng thông qua các buổi họp 1:1 hoặc khảo sát ẩn danh.
    • Cung cấp các chương trình hỗ trợ tinh thần, như tư vấn tâm lý hoặc các buổi chia sẻ kỹ năng để nhân viên cảm thấy được đầu tư.
  • Duy trì văn hóa minh bạch và tin cậy:
    • Theo Talentnet Vietnam, khi lòng tin bị xói mòn, tinh thần đội ngũ giảm sút, dẫn đến tỷ lệ nghỉ việc tăng cao. Nhà sáng lập cần củng cố lòng tin thông qua giao tiếp minh bạch và thể hiện sự quan tâm chân thành đến nhân viên.
  • Khi Airbnb đối mặt với khủng hoảng do đại dịch COVID-19, CEO Brian Chesky gửi thư cá nhân hóa đến từng nhân viên bị cắt giảm, giải thích lý do và cung cấp gói hỗ trợ (bảo hiểm y tế, hỗ trợ tìm việc). Điều này giúp duy trì lòng tin và tinh thần tích cực ngay cả trong thời kỳ khó khăn.

3. Giữ vững thị trường, đây là nhiệm vụ khó khăn nhất

Duy trì thị trường trong giai đoạn khó khăn đòi hỏi startup phải củng cố niềm tin của khách hàng, đối tác và nhà đầu tư, đồng thời điều chỉnh chiến lược để thích nghi với bối cảnh.

  • Tập trung vào giá trị cốt lõi:
    • Tái khẳng định cam kết về chất lượng sản phẩm/dịch vụ với khách hàng. Ví dụ, nếu là một startup thương mại điện tử, hãy đảm bảo giao hàng nhanh và dịch vụ chăm sóc khách hàng tốt để giữ chân khách.
    • Đưa ra các chương trình khuyến mãi hoặc giá trị gia tăng (như miễn phí giao hàng, dịch vụ hậu mãi) để duy trì lòng trung thành.
  • Tối ưu hóa chi phí và nguồn lực:
    • Tập trung vào các sản phẩm/dịch vụ có lợi nhuận cao hoặc thị trường trọng điểm, cắt giảm các hoạt động không hiệu quả.
    • Ví dụ: Nếu doanh thu giảm, startup có thể tập trung vào phân khúc khách hàng trung thành thay vì mở rộng thị trường mới.
  • Tăng cường hiện diện trên kênh online:
    • Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh tại Việt Nam (23 tỷ USD năm 2024 theo eMarketer), startup cần tận dụng các nền tảng như Shopee, Lazada hoặc TikTok Shop để duy trì thị trường.
    • Sử dụng tư duy ngược để hỏi: "Làm thế nào để khách hàng không mua sản phẩm của chúng ta?" để cải thiện chiến lược tiếp thị và trải nghiệm khách hàng.
  • Giao tiếp với nhà đầu tư và đối tác:
    • Cung cấp báo cáo minh bạch về tình hình kinh doanh và kế hoạch phục hồi để duy trì sự ủng hộ từ nhà đầu tư.
    • Đàm phán lại các điều khoản hợp đồng với đối tác (như gia hạn thanh toán) để giảm áp lực tài chính.

Nguyên tắc phân tách thông tin chính: Nguyên tắc phân tách thông tin (Information Segmentation) là cách quản lý và chia sẻ thông tin một cách có chọn lọc, đảm bảo minh bạch nhưng không gây rủi ro hoặc hoảng loạn. Các nguyên tắc chính bao gồm.

  1. Phân loại đối tượng nhận thông tin:
    • Nhân viên: Chỉ chia sẻ thông tin liên quan đến công việc, vai trò, và kế hoạch ngắn hạn. Ví dụ, thông báo về thay đổi chiến lược hoặc mục tiêu mới, nhưng không tiết lộ chi tiết tài chính nhạy cảm.
    • Nhà đầu tư: Cung cấp báo cáo chi tiết về tài chính, tiến độ và rủi ro, nhưng trình bày kèm kế hoạch khắc phục để duy trì niềm tin.
    • Khách hàng: Tập trung vào thông điệp tích cực về chất lượng sản phẩm/dịch vụ, tránh đề cập đến khó khăn nội bộ.
    • Công chúng: Chỉ chia sẻ thông tin đã được kiểm soát để bảo vệ hình ảnh thương hiệu.
  2. Kiểm soát thời điểm và kênh truyền thông:
    • Chọn thời điểm phù hợp để chia sẻ thông tin (ví dụ, sau khi có kế hoạch khắc phục cụ thể) để tránh gây hoang mang.
    • Sử dụng các kênh chính thức (email, họp nội bộ, website) để đảm bảo thông tin không bị rò rỉ hoặc hiểu sai.
  3. Đảm bảo tính nhất quán:
    • Tất cả thông điệp từ nhà sáng lập, quản lý và đội ngũ truyền thông phải thống nhất để tránh mâu thuẫn hoặc tin đồn.
    • Ví dụ: Nếu thông báo cắt giảm nhân sự, hãy giải thích lý do và các biện pháp hỗ trợ để tránh lan truyền thông tin tiêu cực.
  4. Bảo mật thông tin nhạy cảm:
    • Các thông tin như đàm phán với nhà đầu tư, tranh chấp pháp lý, hoặc vấn đề tài chính nghiêm trọng cần được giữ kín với các bên không liên quan.
    • Sử dụng tư duy ngược để hỏi: "Điều gì xảy ra nếu thông tin này bị rò rỉ?" để đánh giá rủi ro và xây dựng biện pháp bảo mật.

Những khó khăn mà startup Việt Nam và thế giới thường gặp

Startup tại Việt Nam và trên thế giới đối mặt với nhiều thách thức tương đồng, nhưng cũng có những đặc thù riêng do bối cảnh kinh tế, văn hóa và pháp lý. Dựa trên các nguồn thông tin và thực tế, dưới đây là những khó khăn phổ biến:

Khó khăn chung của startup trên thế giới

  1. Thiếu vốn và quản lý tài chính:
    • Nhiều startup thất bại do cạn kiệt dòng tiền hoặc không huy động được vốn từ nhà đầu tư. Theo CB Insights, 38% startup thất bại vì thiếu vốn.
    • Quản lý tài chính kém, như chi tiêu quá mức cho marketing hoặc mở rộng không hợp lý, là nguyên nhân phổ biến.
  2. Cạnh tranh khốc liệt:
    • Startup phải cạnh tranh với các công ty lớn có nguồn lực mạnh và các startup khác với ý tưởng tương tự.
    • Ví dụ: Các startup thương mại điện tử phải đối mặt với các gã khổng lồ như Amazon hoặc các thương hiệu giá rẻ trên thị trường.
  3. Thu hút và giữ chân nhân tài:
    • Startup thường thiếu nguồn lực để trả lương cạnh tranh hoặc cung cấp phúc lợi như các công ty lớn, dẫn đến khó khăn trong việc giữ chân nhân viên giỏi.
    • Tinh thần đội ngũ dễ bị ảnh hưởng khi công ty gặp khủng hoảng, dẫn đến tỷ lệ nghỉ việc cao.
  4. Thiếu sản phẩm phù hợp với thị trường (Product-Market Fit):
    • Nhiều startup thất bại vì sản phẩm/dịch vụ không đáp ứng đúng nhu cầu thị trường. Theo CB Insights, đây là nguyên nhân hàng đầu (42% startup thất bại).
  5. Thách thức về quy mô hóa:
    • Khi mở rộng quy mô, startup thường gặp khó khăn trong việc duy trì chất lượng, quản lý chuỗi cung ứng hoặc mở rộng thị trường quốc tế.

Khó khăn đặc thù của startup Việt Nam

  1. Thiếu minh bạch và rủi ro pháp lý:
    • Theo báo cáo từ Transparency International, Việt Nam xếp hạng 77/180 trên Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (CPI) năm 2022, cho thấy tham nhũng và thiếu minh bạch vẫn là thách thức lớn.
    • Các quy định pháp lý phức tạp, chồng chéo giữa các bộ ngành, và sự thiếu độc lập của hệ thống tư pháp gây khó khăn cho startup trong việc tuân thủ luật pháp hoặc giải quyết tranh chấp.
    • Ví dụ: Startup phải đối mặt với các quy định không rõ ràng về đầu tư nước ngoài hoặc quyền sử dụng đất, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn hoặc mở rộng.
  2. Hạn chế về lực lượng lao động chất lượng cao:
    • Chỉ 12% lực lượng lao động Việt Nam được coi là có kỹ năng cao (tính đến 2021), gây khó khăn cho startup trong việc tuyển dụng nhân sự cho các lĩnh vực như công nghệ, AI, hoặc marketing số.
  3. Cạnh tranh từ thương hiệu giá rẻ và thương mại điện tử:
    • Sự bùng nổ của thương mại điện tử tại Việt Nam (23 tỷ USD năm 2024) tạo áp lực cạnh tranh từ các thương hiệu giá rẻ, đặc biệt là hàng nhập từ Trung Quốc.
    • Startup Việt Nam phải cạnh tranh với các nền tảng như Shopee, Lazada, nơi các sản phẩm giá thấp thống trị thị trường.
  4. Văn hóa kinh doanh và mạng lưới quan hệ:
    • Văn hóa kinh doanh tại Việt Nam chịu ảnh hưởng của Nho giáo, tập trung vào các mối quan hệ xã hội, dẫn đến việc hối lộ hoặc tặng quà để xây dựng quan hệ kinh doanh vẫn phổ biến. Điều này gây khó khăn cho startup áp dụng chính sách "không khoan nhượng" với tham nhũng.
  5. Hạn chế về dữ liệu và thông tin thị trường:
    • Theo World Bank, sự thiếu minh bạch trong thông tin kinh tế và tài chính (như dữ liệu ngân sách, báo cáo doanh nghiệp nhà nước) khiến startup khó đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu đáng tin cậy.
    • Điều này dẫn đến việc startup phải dựa vào tin đồn hoặc thông tin không chính thức, làm tăng rủi ro.

So sánh khó khăn chung trên toàn cầu và Việt nam

 
Khó khăn Startup toàn cầu Startup Việt Nam
Vốn và tài chính Phổ biến, khó huy động vốn Tương tự, nhưng thêm rủi ro pháp lý
Cạnh tranh Với các công ty lớn và startup khác Với thương hiệu giá rẻ và hàng nhập khẩu
Nhân sự Khó giữ chân nhân tài Thiếu lao động kỹ năng cao, tỷ lệ nghỉ việc cao
Product-Market Fit Phổ biến Phải cạnh tranh với thị hiếu giá rẻ
Minh bạch và pháp lý Ít gặp vấn đề hơn ở các nước phát triển Tham nhũng, thiếu minh bạch, hệ thống pháp lý yếu
 

Thử ứng dụng tư duy ngược trong việc xử lý khó khăn của startup

Tư duy ngược có thể là công cụ mạnh mẽ để nhà sáng lập giải quyết các khó khăn, đặc biệt trong việc minh bạch thông tin, giữ tinh thần đội ngũ và duy trì thị trường. Dưới đây là cách áp dụng:

  1. Minh bạch thông tin:
    • Câu hỏi ngược: "Làm thế nào để nhân viên và khách hàng mất lòng tin vào công ty?"
      • Trả lời: Bằng cách che giấu thông tin, đưa ra thông điệp mâu thuẫn hoặc không giải thích rõ ràng về khó khăn.
      • Giải pháp: Nhà sáng lập cần chia sẻ thông tin minh bạch, như kế hoạch khắc phục hoặc tiến độ tài chính, nhưng áp dụng nguyên tắc phân tách để tránh tiết lộ quá mức.
    • Ví dụ: Khi startup gặp khó khăn tài chính, thay vì giấu giếm, nhà sáng lập có thể hỏi "Điều gì khiến nhà đầu tư rút vốn?" để xây dựng báo cáo minh bạch với kế hoạch phục hồi cụ thể.
  2. Giữ vững tinh thần đội ngũ:
    • Câu hỏi ngược: "Làm thế nào để nhân viên mất động lực và nghỉ việc?"
      • Trả lời: Không giao tiếp, không công nhận đóng góp, hoặc để nhân viên cảm thấy không được hỗ trợ.
      • Giải pháp: Tổ chức các buổi họp định kỳ, công nhận đóng góp, và cung cấp hỗ trợ tinh thần như tư vấn hoặc đào tạo.
    • Ví dụ: Một startup Việt Nam có thể hỏi "Điều gì khiến nhân viên không muốn ở lại?" để nhận ra cần cải thiện môi trường làm việc hoặc phúc lợi, từ đó xây dựng các chương trình giữ chân nhân viên.
  3. Giữ vững thị trường:
    • Câu hỏi ngược: "Làm thế nào để mất khách hàng và thị phần?"
      • Trả lời: Giảm chất lượng sản phẩm, tăng giá không hợp lý, hoặc không đáp ứng nhu cầu khách hàng.
      • Giải pháp: Tập trung vào cải thiện trải nghiệm khách hàng, như giao hàng nhanh hoặc dịch vụ hậu mãi, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh thương mại điện tử tại Việt Nam.
    • Ví dụ: Tiki sử dụng tư duy ngược để hỏi "Làm thế nào để khách hàng chọn Shopee thay vì Tiki?" và từ đó đầu tư vào dịch vụ giao hàng nhanh và chăm sóc khách hàng.

Khi startup đối diện khó khăn, nhà sáng lập cần áp dụng minh bạch thông tin một cách chiến lược, sử dụng nguyên tắc phân tách thông tin để chia sẻ đúng nội dung với đúng đối tượng. Giữ vững tinh thần đội ngũ đòi hỏi lãnh đạo tích cực, công nhận đóng góp và xây dựng mục tiêu chung, trong khi giữ vững thị trường yêu cầu tập trung vào giá trị cốt lõi và tận dụng các kênh online. Tư duy ngược là công cụ hữu ích để xác định rủi ro và tìm giải pháp sáng tạo, như đã thấy trong các ví dụ từ Buffer, Airbnb, và Tiki.

Khó khăn của startup Việt Nam bao gồm thiếu minh bạch pháp lý, cạnh tranh từ thương hiệu giá rẻ, và hạn chế về lao động kỹ năng cao, bên cạnh các vấn đề chung như thiếu vốn và cạnh tranh khốc liệt. Bằng cách kết hợp tư duy ngược và các chiến lược minh bạch, nhà sáng lập có thể vượt qua khó khăn, duy trì lòng tin và đảm bảo sự phát triển bền vững

Tác giả bài viết: BBT Vinastrategy.com tổng hợp

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây